حسابداری

ارکان شرکت های تجاری

ارکان شرکت های تجاری : شرکت های تجاری مؤسسات حقوقی هستند که براساس قانون تجارت با شرح وظايف خاص و هدف های معين تشکيل مي شوند.

در اين گونه مؤسسات انگيزه نفع طلبی در کنار خدمات آنها قرار دارد.

انواع شرکت های تجاری :

بر اساس ماده 2 قانون تجارت (مصوب1347) شرکت های تجارتی بر 7  قسم است :

1_ شرکت سهامی ؛

2_ شرکت با مسئوليت محدود ؛

3_ شرکت تضامنی ؛

4_ شرکت مختلط غيرسهامی ؛

5_ شرکت مختلط سهامی ؛

6_ شرکت نسبی ؛

7_شرکت تعاونی توليد و مصرف ؛

از آنجا که دو نوع شرکت سهامی و تعاونی از ساير انواع شرکت ها فراگيرتر بوده و ساير شرکت ها از آنها اقتباس شده اند ، ابتدا به تشريح اين دو نوع شرکت می پردازيم.

ارکان شرکت های سهامی و وظايف و اختيارات آنها (در توضیح ارکان شرکت های تجاری) :

تعريف شرکت سهامی :

بر طبق قانون تجارت ، شرکت سهامی شرکتی است که سرمايه آن به سهام تقسيم شده و مسئوليت صاحبان سهام محدود به مبلغ سهام آنها است.

شرکت سهامي خود به دو نوع عام وخاص تقسيم می شود.

شرکت های سهامی عام آن دسته از شرکت های سهامی هستند که قسمتی از سرمايه شرکت از طريق فروش سهام به مردم تأمين می شود.

به شرکت های سهامی که تمام سرمايه آنها در هنگام تأسيس توسط مؤسسين تأمين می گردد ، شرکت سهامی خاص گفته می شود.

طبق قانون تجارت سرمايه شرکت سهامی عام نبايد از پنج ميليون ريال و سهامی خاص از يک ميليون ريال کمتر باشد.

نحوه سرمايه گذاری در شرکت سهامی عام (در توضیح ارکان شرکت های تجاری) :

چون سرمايه گذاری در «شرکت سهامی عام» بين مؤسسان و مردم مشترک است ، لذا قانون تجارت قاعده خاصي را برای اين گونه شرکت ها (در مواد 6 تا 16 قانون) پيش بينی کرده است.

برای تأسيس شرکت های سهامی عام مؤسسان بايد حداقل 20% سرمايه شرکت را خود تعهد کرده و 35% مبلغ تعهد شده را حسابي نزد بانک ها واريز نمايند.

پس از تنظيم موارد فوق مؤسسان اقدام به تهيه اظهار نامه (مشخصات سرمايه و سهام و شماره حساب بانکی ) ، طرح اساسنامه (مشخصات کلی اساسنامه) و طرح اعلاميه پذيره نويسی می نمايند که بايد توسط آنها در جرايد آگهی شود ( آگهی شامل مشخصات شرکت ، مبلغ هر سهم ، کل سهام ، حد اقل و حد اکثر سهامی که مردم می توانند بخرند ، مبلغ سرمايه ، شماره حساب بانکی و بانک مربوطه که ورقه تعهد سهام را بايد در اختيار مردم بگذارد می باشد ) و بانک مربوطه اوراقی را در مدت معينی در اختيار علاقه مندان خريد سهام می گذارد و مردم با اطلاع از اعلاميه پذيره نويسی  به بانک مربوطه مراجعه و با تنظيم ورقه تعهد سهام ، نسبت به خريد سهام اقدام می کنند.

مؤسسان پس از احراز اينکه تمام سرمايه شرکت تعهد گرديده و حداقل 35% آن پرداخت شده است ، مجمع عمومی مؤسس را برای ثبت شرکت ، تصويب اساسنامه ، تعيين مديران و بازرسان دعوت می نمايند.

ارکان شرکت سهامی (در توضیح ارکان شرکت های تجاری):

اداره امور شرکت های سهامی طبق قانون تجارت و اساسنامه شرکت بر عهده ارکان شرکت ها است که عبارتند از : مجامع عمومی ، هيأت مديره و بازرسان.

الف_ مجامع عمومی :

مجامع عمومی شرکت سهام عمومی از اجتماع صاحبان سهام تشکيل می شود و طبق (ماده 73) قانون تجارت مصوب 1348 بر سه نوع مجمع عمومی مؤسس ، عادی و فوق العاده هستند که شرايط ، وظايف ، حضور اعضا در آنها و نحوه تصميم گيری هر کدام متفاوت است و اصولا رأی گيری در اين نوع شرکت ها تابع تعداد سهام است.

مجمع عمومی مؤسس که اولين مجمع که اولين مجمع شرکت است ، دارای وظايف زير است :

1_ رسيدگی به گزارش مؤسسان و تصويب آن و همچنين احراز پذيره نويسی کليه سهام شرکت و تأديه مبلغ لازم.

2_تصويب طرح اساسنامه شرکت و در صورت لزوم اصلاح آن.

3_انتخاب اولين مديران و بازرس يا بازرسان شرکت.

4- تعيين روزنامه کثيرالانتشار برای درج هرگونه آگهی شرکت.

مجمع عمومی عادی شرکت سالی يک بار در موقعی که اساسنامه پيش بيني کرده است ، برای رسيدگی به ترازنامه ، حساب سود و زيان سال مالی قبل ، صورت دارايی ، مطالبات و ديون شرکت ، صورت حساب دوره عمکرد ساليانه شرکت ، رسيدگی به گزارش هيئت مديره و بازرسان و تعيين خط مشی آتی ، نحوه تقسيم سود و انتخاب هيأت مديره يا بازرسان در صورت اتمام مدت مأموريت ، تشکيل شود.

تعداد حضار در مجمع عمومی (در توضیح ارکان شرکت های تجاری) :

مجمع عمومی عادی در مرحله اول با حضور دارندگان بيش از نصف سهامی که حق رأی دارند ، رسميت می يابد و در صورت عدم حضور در مرحله دوم ، جلسه مجمع با حضور هر عده از صاحبان سهام رسميت يافته و تصميمات مجمع همواره با اکثريت نصف به علاوه يک معتبر خواهد بود.

مجمع عمومی فوق العاده شرکت ، وظيفه دارد نسبت به تغيير اساسنامه ، تغيير در سرمايه يا انحلال شرکت اقدام کند.

در اولين جلسه مجمع عمومی فوق العاده بايد دارندگان بيش از نصف سهامی که حق رأی دارند ، حاضر باشند و در صورت عدم حضور ، مجمع برای بار دوم با حضور بيش از يک سوم کسانی که حق رای دارند تشکيل می شود و تصميات آن اکثريت دو سوم آرای حاضر در جلسه معتبر خواهد بود.

ب_ هيئت مديره (در توضیح ارکان شرکت های تجاری) :

بر اساس (ماده 107) قانون تجارت شرکت سهامی به وسيله هيأت مديره که از بين صاحبان سهام انتخاب شده و کلا يا بعضا به وسيله مجمع عمومی قابل عزل مي باشند ، اداره خواهند شد.

عده اعضای هيأت مديره شرکت ها سهامی عام نبايد از پنج نفر کمتر باشد.

برای تشکيل جلسات هيأت مديره حضور بيش از نصف اعضای هيأت مديره الزامی است و تصميمات بايد با اکثريت آرای حاضرين اتخاذ شود.

هيأت مديره معمولا در اولين نشت خود يک نفر شخص حقيقی را از بين خود يا از بيرون به مديريت عامل شرکت يا نماينده قانونی شرکت انتحاب می کند و حق الزحمه و وظايف او را مشخص کرده و هر زمان مايل باشد ، او را عزل می نمايد.

ج_ بازرسان:

مجمع عمومی عادی در هر سال يک يا چند نفر بازرس انتخاب می کند که وظايف کنترلی خود را اجرا کنند.

مجمع می تواند هر زمان که مايل بود آنها را عزل نمايد.

بازرسان مکلفند درباره صحت و درستی صورت دارايی ، صورت حساب دوره عملکرد ، صورتحساب سود و زيان و تراز نامه که هيأت مديره به مجمع ارائه می دهد ، اظهار نظر کنند ، وبه همين خاطر می توانند همواره کليه دفاتر و اسناد شرکت را بازديد نموده و گزارش جداگانه ای برای مجمع عمومی عادی ساليانه تهيه نمايند.

ارکان شرکت های تعاونی و وظايف واختيارات آنها (در توضیح ارکان شرکت های تجاری):

تعريف شرکت تعاونی :

شرکت تعاونی شرکتی است که وسيله اشخاص حقيقی يا حقوقی به منظور رفع نيازهای مشترک و بهبود وضع اقتصادی از طريق خود ياری و کمک متقابل تشکيل می شود.

بر اساس اين تعريف شرکت تعاونی شرکتی است از اشخاص نه سرمايه ها که منظور آن رفع نيازهای مشترک اعضا  و نه کسب سود منفعت است.

اصل 44 قانون اساسی بخش تعاون چنين تعريف مي کند :

«بخش تعاونی شامل شرکت ها و مؤسسات تعاونی توليد توزيع است که در شهر و روستا بر طبق ظوابط اسلامی تشکيل می شود.»

وجوه تمايز شرکت های تعاونی با ساير شرکت های تجاری :

گرچه بر اساس قانون تجارت شرکت های تعاونی يکی از انواع شرکت های تجارتی است ، ولی اختلاف بين اين گونه شرکت ها با ساير شرکت ها تجاری بيش از وجوه تشابه آنها است.

جدول زير پاره ای از وجوه تمايز شرکت های تعاونی را با ساير شرکت های تجارتی به صورت مقايسه ای نشان می دهد :

ارکان شرکت های تجاری

اصول تعاون (در توضیح ارکان شرکت های تجاری) :

در بيست و سومين کنگرة اتحاديه بين المللي تعاون (1966) که در وين برگزار شد ، اصول زير به عنوان اصول تعاون معرفی گرديد :

1_ عضويت ارادی :

عضويت در تعاوني ها با قبول شرايط اساسنامه برای همه افراد آزاد است و خروج از تعاونی نيز آزاد است.

2_ اداره دموکراتيک :

هر عضو شرکت (بدون توجه به تعداد سهام) دارای يک رأی است.

3_ سود محدود بر سهام :

نرخ سود سهام را قانون معين می کند.

4_ تقسيم درآمد مازاد بين عضا (مازاد برگشتی) :

در صورت وجود سود ، علاوه بر سود سهام ، آن سود به نسبت معاملات اعضا بين آنان تقسيم می شود.

5_ آموزش :

همه تعاونی ها موظف به آموزش مسائل تعاونی به مديران ، کارکنان و اعضا هستند.

6_ همکار با ساير تعاوني ها :

همکاری با ساير تعاونيهای محلی ، ملی و بين المللی توصيه می شود.

 هدف های بخش تعاون در جمهوری اسلامی ايران (در توضیح ارکان شرکت های تجاری) :

به موجب قانون بخش تعاونی اقتصاد نظام جمهوری اسلامی ايران مصوب سال 1370 هدف های بخش تعاونی به شرح زير تعيين شده است :

1_ ايجاد و تأمين شرايط و امکانات کار برای همه به منظور رسيدن به اشتغال کامل.

2_قرار دادن وسايل کار در اختيار کسانی که قادر به کارند ، ولی وسايل کار ندارند.

3_ پيشگيری از تمرکز و تداول ثروت در دست افراد و گروههای خاص برای تحقق عدالت اجتماعی.

4_ جلوگيری از کارفرمای مطلق شدن دولت.

5_ قراردادن مديريت و سرمايه و منافع حاصله در اختيار نيروی کار و تشويق بهره برداری مستقيم از حاصل کار خود.

6_ پيشگيری از انحصار ، احتکار ، تورم و اضرار به غير.

7_ توسعه و تحکيم مشارکت و تعاون عمومی بين همه مردم.

انواع شرکت های تعاونی (در توضیح ارکان شرکت های تجاری) :

مشارکت های تعاونی در کليه ابعاد اقتصاد «صنعت ، کشاورزی و خدمات» و زمينه های توليد و توزيع می تواند شکل گرفته و نهادهای تعاونی خاص به وجود آورد.

قانون تجارت دو شکل تعاونی توليد و مصرف را معرفی کرده است.

اما فصل پنجم قانون بخش تعاونی اقتصاد جمهوری اسلامی ايران از دو نوع تعاونی توليد و توزيع نام مي برد که به دليل اهميت موضوع مواد 26 و27 قانون تعاونی عينا نقل می شود :

ماده 26 :

تعاوني های توليد شامل تعاوني هايی است که در امور مربوط به کشاورزی ، دامداری ، پرورش سيد ماهی ، شيلات ، صنعت ، معدن ، عمران شهری و روستايی و عشايری و نظاير آن فعاليت می نمايند.

ماده27 :

تعاونی های توزيع عبارتند از : تعاونيهايی که نياز مشاغل توليد و يا مصرف کنندگان عضو خود را در چهار چوب مصالح عمومی و به منظور کاهش هزينه ها و قيمت ها تأمين می نمايند و می توانند در امر تأمين کالا و مسکن و ساير نيازمندي های روستاييان و عشاير و کارگران وکارمندان فعاليت کنند ، مانند شرکت تعاونی مسکن ، شرکت تعاونی مصرف و شرکت تعاونی روستايي.

ارکان تعاوني ها (در توضیح ارکان شرکت های تجاری):

بر اساس (ماده 29) قانون تعاونی ، شر کت های تعاونی دارای ارکان زير هستند : مجمع عمومی ، هيأت مديره و بازرس.

الف _ مجمع عمومی :

مجمع عمومی بالاترين مجمع اتخاذ تصميم ونظارت در امور شرکت های تعاونی است و از اعضای تعاونی تشکيل مي شود.

هر عضو بدون در نظر گرفتن ميزان و سهم ، فقط دارای يک رأی در مجمع عمومی است.

مجامع عمومی شرکت های تعاونی به سه صورت زير تشکيل می شود :

1_ مجمع عمومی مؤسس (در توضیح ارکان شرکت های تجاری) :

به استناد ماده 31 قانون ، مجمع عمومی مؤسس عبارت است از عده ای از افراد واجد شرايط عضويت در تعاونی مربوط که اقدام به تأسيس تعاونی می نمايند.

در مجمع عمومی مؤسس پس از رسميت جلسه موارد زیر طرح و به تصويب می رسد (ماده 32 قانون) :

_ تهيه و پيشنهاد اساسنامه طبق قانون و مقررات ؛

_ دعوت به عضويت افراد واجد شرايط ؛

_ تشکيل اولين مجمع عمومی برای تصويب و ثبت اساسنامه و تعيين هيئت مديره و بازرسان ؛

2_ مجمع عمومی عادی (در توضیح ارکان شرکت های تجاری) :

اجتماعی است که ساليانه حداقل يک بار پس از پايان سال مالی تشکيل و نسبت به موارد زير اقدام می نمايد.

(ماده 32 قانون)

_ انتخاب هيأت مديره و بازرس يا بازرسان برای مدت دو سال ؛

_رسيدگی و اتخاذ تصميم درباره ترازنامه ، حساب سود و زيان ؛

ساير گزارشهای مالی و ميزان ذخاير ، پرداخت سود و مازاد درآمد ؛

3_ مجمع عمومی فوق العاده (در توضیح ارکان شرکت های تجاری) :

به منظور تغيير مواد در اساسنامه ، تصميم گيری نسبت به عزل يا قبول استعفای هيأت مديره و انحلال يا ادغام تعاونی تشکيل مي شود.

 ب _ هيأت مديره :

اداره امور تعاونی طبق قانون بخش تعاونی بر عهده هيأت مديره ای مرکب از حداقل 3 نفر و حداکثر 7 نفر به عنوان عضو اصلی و تا يک سوم اعضای اصلی ، به عنوان اعضای علی البدل است.

هيأت مديره در اولين جلسه از ميان خود يک نفر را به عنوان رئيس هيأت مديره و يک نفر را به عنوان نايب رئيس و يک يا دو نفر را به عنوان منشی انتخاب مي کنند و امضاهای مجاز شرکت را معرفی می نمايند.

هيأت مديره به استناد (ماده 39) قانون بعد از انتخاب ، فردی را به عنوان مدير عامل شرکت برای دو سال انتخاب می کنند و وظايف او را که بايد تحت هدايت هيأت مديره باشد ، مشخص می کنند.

ج _ بازرس يا بازرسان :

مجمع عمومی عادی ، بازرس يا بازرسانی را برای مدت دو سال انتخاب می کند.

بازرس يا بازرسان وظيفه دارند بر نحوه اداره امور تعاونی نظارت مستمر داشته باشند ، حساب های شرکت را بررسی نمايند و به شکايت اعضا رسيدگی نمايند.

ارکان شرکت های تجاری

ارکان ساير شرکت های تجاری و مقررات مربوط :

همان طور که اشاره شد ، طبق قانون تجارت 7 نوع شرکت تجاری وجود دارد که دو نوع آن (سهامی و تعاونی) توضيح داده شد.

حال به توضيح مختصر ساير شرکت ها می پردازيم :

شرکت با مسؤوليت محدود (در توضیح ارکان شرکت های تجاری) :

شرکتی است که شرکای آن نسبت به ميزان سرمايه خود در شرکت مسؤوليت و حق رأی دارند.

در نام اين گونه شرکت ها عبارت «با مسؤوليت محدود» قيد می گردد و زمانی تشکيل می شوند که تمام سرمايه نقدی تأديه و سهم الشرکه غير نقدی نيز تقديم و تسليم شده باشد.

مديريت شرکت با يک يا چند نفر از شرکا يا افراد خارج از شرکت است و مدت مديريت آنها را اساسنامه مشخص می کند.

در اين گونه شرکت ها ، سرمايه اهميت زيادی دارد و چنانچه عده شرکا بيش از 12 نفر باشد بايد نسبت به تشکيل هيأت نظار اقدام کنند.

شرکت تضامنی (در توضیح ارکان شرکت های تجاری) :

بر اساس ماده 16 ، قانون تجارت ، شرکت تضامنی شرکتی است که تحت اسم مخصوص (شرکت تضامنی) ولااقل اسم يک نفر از شرکا برای امور تجارتی بين دو يا چند نفر با مسؤوليت تضامنی تشکيل مي شود ، اگر دارايي شرکت برای ادای تمام قروض شرکت کافی نباشد ، هريک از شرکا و دارايي آنها مسؤول پرداخت تمام قروض شرکت است.

در اين گونه شرکت ها ، شرکا از بين خود لااقل يک نفر را به عنوان مدير انتخاب می کنند و شرکت زمانی تشکيل خواهد شد که تمام سرمايه نقدی تأديه و سهم الشرکه غير نقدی نيز تقديم و تسليم شده باشد.

در شرکت تضامنی ، منافع نسبت به سهم الشرکه تقسيم می شود و مادام که شرکت تضامنی منحل نشده مطالبه قروض آن بايد از خود شرکت صورت بگيرد و پس از انحلال ، طلبکاران شرکت می توانند برای وصول مطالبات به هريک از شرکا يا به تمام آنها مراجعه نمايند و هيچيک از شرکا نمی تواند به استناد اينکه ميزان قروض شرکت از ميزان سهم او بيشتر است از پرداخت قروض شرکت امتناع کند.

شرکت مختلط سهامی (در توضیح ارکان شرکت های تجاری):

شرکتی است که از مخلوط شرکت سهامی با شرکت تضامنی به وجود می آيد و طبق قانون عبارت است از : شرکتی که در تحت اسم مخصوص با قيد عبارت «شرکت مختلط» و نام يکی از شرکا بين يک عده شرکای سهامی و يک يا چند نفر شريک ضامن تشکيل می شود.

شرکای سهامی کسانی هستند که سرمايه آنها به صورت سهام بوده و مسؤوليت آنها فقط در قبال سهام آنان است و شريک ضامن کسی است که سرمايه او به صورت سهام درنيامده و مسؤول کليه قروضي است که ممکن است علاوه بر دارايي شرکت پيدا شود.

ادارة شرکت با هيأت مديره ای (حداقل 3 نفر) مرکب از سه نفر شريک يا شرکای ضامن است.

مجمع عمومی و هيأت نظار و هيأت مديره ارکان اين شرکت را تشکيل می دهند.

شرکای مختلط غير سهامی :

اين شرکت مشابه شرکت مختلط سهامی است.

فقط با اين تفاوت که شرکای سهامي آن بايد با مسئوليت محدود باشد.

به عبارت ديگر ، اين شرکت بين يک يا چند نفر شريک ضامن و يک يا چند نفر شريم با مسئوليت محدود ، بدون انتشار سهام تشکيل می شود.

شرکت نسبی  (در توضیح ارکان شرکت های تجاری) :

شرکتی تجارتی است که تحت اسم مخصوص با قيد عبارت «شرکت نسبی» و اسم يک نفر از شرکا بين دو يا چند نفر تشکيل و مسؤوليت هر يک از شرکا به نسبت سرمايه ای است در شرکت گذاشته است ، چنانچه دارايي شرکت نسبی برای ادای تمام قروض شرکت کافی نباشد ، هر يک از شرکا به نسبت سرمايه ای که در شرکت داشته است ، مسؤوليت تأديه قروض شرکت را دارد.

اداره امور شرکت نسبی مانند شرکت سهامی است.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید
بستن
دکمه بازگشت به بالا