متفرقه

بانکداری چیست

مفاهیم وکلیات ( در توضیح بانکداری چیست ) :

بانکداری چیست: اقتصاد کنونی جهان ، اقتصاد پولی است.

اغلب معاملات و مبادلات با استفاده از پول انجام می گیرد.

پول در فعالیت های اقتصادی ، نقش بسیار تعیین کننده ای دارد.

بدون استفاده از آن هزاران معاملة گوناگون بازرگانی ، که هر روز شاهد انجام آن ها هستیم ، غیر ممکن است.

پاره ای از این معاملات هم که امکان پذیر هستند ، در صورت نبودن پول ، با دشواری و تأخیر فراوان صورت خواهد گرفت.

بنابراین ، حذف پول و به دنبال آن کنار گذاشتن حرفة بانکداری از جوامع بشری غیر ممکن به نظر می رسد.

زیرا در زندگی اقتصادی امروزی بانک ها وظایف مهمی را بر عهده گرفته اند.

مثلا :

بانک ها تجاری برخلاف سایر مؤسسات مالی که فقط می توانند موجودی های نقدی خود را قرض دهند ، قادرند پول جدید ایجاد کنند و تا چند برابر موجودی های نقدی خود بر میزان قدرت خرید جامعه بیفزایند.

بانک های مرکزی تقریبا در همه جای دنیا ، وظیفه دشوار حفظ ارزش پول ، تنظیم و اجرای سیاست پولی و نظارت بر کارها و عملیات سایر بانک ها را بر عهده دارند.

بانک های پس انداز و بانک های تخصصی نقش بسیار مهمی در حل و فصل مشکلات سرمایه گذاری و رفع نیازهای اجتماعی دارند.

به طور کلی ، می توان گفت که امروزه حرفة بانکداری ، تأمین مالی سایر حرفه ها وکسب و کارها را برعهده دارد.

بدین گونه ، بانک و بانکداری در تمامی جنبه های زندگی اقتصادی جوامع ریشه دوانده است.

با وجود این ، اگر نظام بانکی از کنترل خارج شود خلق و خوی استثماری و تجاوزگر پیدا خواهد کرد.

سوال (در توضیح بانکداری چیست ) :

در اینجا این سؤال مطرح است که آیا حذف خلق و خوی استثمارگر و ظالمانة نظام بانکی امکان دارد ؟

آری.

در چهار چوب بانکداری اسلامی بدون ربا ، می توان به سؤال فوق پاسخ مثبت داد.

و با تحقق این آرزو است که ابزارهای پولی (با همراهی ابزارهای مالی) می توانند بالا رفتن سطح زندگی آدمی و کرامت او را نوید دهند.

اکنون که با ضرورت فعالیت های بانکی در جامعه ها آشنا شدیم ، به توضیح این فعالیت ها تحت عنوان های اعتبار ، سپرده ، خدمات بانکی ، سیستم بانکی جمهوری اسلامی ایران و انواع تسهیلات اعتباری می پردازیم.

بانکداری چیست

اعتبار (در توضیح بانکداری چیست) :

اعتبار در لغت به معنی اعتماد داشتن و باور کردن است.

گاهی شخص ، به امید به دست آوردن نفع آینده ، موقتا از مالکیت خود بر دارایی فعلی چشم پوشی می کند.

نتیجه این عمل به وجود آمدن «اعتبار» است.

اعتبار دو نوع است :

اعتبار تجارتی :

اعتبار تجارتی وقتی پدید می آید که یکی از طرفین معامله به نفع طرف دیگر از اعتبار خود صرفنظر کند و حق استفاده از اعتبار را از خود سلب و به طرف دیگر واگذار کند.

مثلا وقتی یک بازرگان عمده فروش به یک کاسب خرده فروش اعتبار می دهد در واقع او ، تا زمان باز پرداخت اعتبار مزبور ، از استفاده از وجوهی که خرده فروش به وی بدهکار است ، صرفنظر می کند.

اعتبار بانکی (در توضیح بانکداری چیست) :

اعتبار بانکی به معنی ایجاد تسهیلات مالی برای مشتریان است.

در گذشته ، اشخاص کالاهای خود را در برابر دریافت کالا از دیگران به آنان می دادند.

در نتیجه هر فروش باید با یک خرید هم ارزش و هم زمان خودش صورت می گرفت.

این هم ارزش و هم زمان بودن فروش با خرید مشکلاتی به بار می آورد از جمله :

1 )

مبادله فقط وقتی امکان پذیر می شد که دو نفر پیدا بشوند که به کالای تولید شده توسط همدیگر نیاز و در عین حال میل مبادله داشته باشند ، و گرنه احساس نیاز و ابراز میل از یک طرف نمی توانست به مبادله منجر شود.

مگر این که او به انجام یک یا چند مبادلة غیر لازم تن دهد.

2 )

انجام مبادله مستلزم حمل عین کالا بود.

در نتیجه ، مبادله فقط در منطقه محدودی می توانست انجام گیرد.

3 )

غیر قابل تقسیم بودن برخی از کالاها انجام مبادله را دشوار می کرد.

مثلا اگر قرار باشد یک ظرف مسی متوسط به اندازه نصف یک گوسفند ارزش مبادله ای داشته باشد ، این معامله آسان نخواهد بود زیرا نمی توان یک گوسفند زنده را نصف کرد.

برای برطرف کردن مشکلات مبادلات پایاپای (که به برخی از آن ها اشاره شد) بعضی از جامعه ها «پول – کالا» را به وجود آوردند.

یعنی کالاهایی مانند نمک ، توتون ، گوسفند و … را به عنوان کالای واسطه برای انجام معاملات به کار می بردند.

بالاخره ، حدود سه هزار سال پیش ، پول فلزی اختراع شد و مورد استفاده قرار گرفت.

لیکن هر جامعه ای سکه مخصوص خود را ضرب می کرد.

گاهی هم در ضرب سکه ها تقلب می شد.

بنابراین سکه های آن روزگار باید معادل ارزش عنوان شده خود ، فلز داشتند.

بدین گونه وزن کردن سکه ها و تعیین عیار آن ها مطرح شد و حرفة صرافی پدید آمد.

پیدایش پول دو نتیجه مهم داشت (توضیح در خصوص بانکداری چیست) :

– تولید از مصرف جدا شد زیرا تولید کننده می توانست کالای خود را بفروشد و خریدهای خود را به تأخیر اندازد.

– دارندة پول این امکان را پیدا کرد که تولیدات دیگران را ، بدون آن که به آن ها نیاز مصرفی داشته باشد ، فقط به قصد فروش مجدد (به قیمت بالاتر) خریداری و انبار کند.

از این رهگذر مبادله ، ثروت آفرین و سودآور شد.

در این دوره با نشر اسکناس تعهد ناشر اسکناس ، این بود که در صورت تقاضای دارندة اسکناس ، آن را بلافاصله به طلا یا نقره تبدیل کند.

نتیجه نامطلوب :

این تعهد یک نتیجه نامطلوب داشت و آن این که اگر تعداد زیادی از دارندگان اسکناس ، به جهتی ، از بانک سلب اعتماد و تقاضای تبدیل اسکناس ها را می کردند اسکناس به شدت تنزل ارزش پیدا کرده و موجبات ورشکستگی بانک ناشر اسکناس را فراهم می آورد.

برای رفع این محدودیت ، به تدریج اسکناس رواج قانونی پیدا کرد و پس از بحران بزرگ اقتصادی (33 – 1929) قابلیت تبدیل اسکناس عملا کنار گذاشته شد.

بعدها ، با توسعة بانک ها و عملیات بانک داری «پول تحریری» پدید.

پول تحریری در واقع همان موجودی حساب جاری اشخاص نزد بانک ها است.

زیرا دارندة حساب می تواند موجودی حساب خود را به شکل اسکناس دریافت کند.

همچنین می تواند از بانک بخواهد که تمام یا بخشی از موجودی حسابش را به حساب دیگری به نام خود یا دیگران منتقل کند.

ناشر پول تحریری (در خصوص بانکداری چیست) :

لازم به ذکر است که ناشر پول تحریری شبکة بانکی کشور است.

زیرا بانک ها با افتتاح حساب جاری به نام اشخاص حقیقی یا حقوقی و نیز از طریق دادن اعتبار به مشتریان خود می توانند پول تحریری ایجاد کنند.

امروزه پول تحریری به طرز چشمگیری جای پول کاغذی (اسکناس) را گرفته است.

به طوری که در برخی از کشورهای پیشرفته ، حدود 90 درصد از حجم پول در گردش را پول تحریری تشکیل می دهد.

شخص حقوقی می تواند تمامی حقوق و تکالیفی را که قانون برای اشخاص حقیقی قائل است داشته باشد مگر حقوق و وظایفی که به طور طبیعی فقط انسان می تواند دارای آن باشد.

بانکداری چیست

برای افتتاح حساب جاری به نام شرکت ها دو صورت پیش می آید (در توضیح بانکداری چیست ) :

الف – افتتاح حساب جاری برای شرکت در شرف تأسیس :

افتتاح حساب به نام شرکت در شرف تأسیس مانعی ندارد ولی شرکت در شرف تأسیس حق انجام عملیات بانکی (بویژه حق برداشت از حساب) را ندارد مگر آن که شرکت به ثبت برسد یا از تشکیل آن رسما انصراف حاصل شود.

ب – افتتاح حساب جاری برای شرکت های به ثبت رسیده :

هر نوع شرکتی که به طور رسمی به ثبت رسیده باشد ، طبق قانون تجارت دارای شخصیت حقوقی است و می تواند مانند اشخاص حقیقی به نام شرکت حساب جاری باز کند.

تأثیر اعتبار تجاری و اعتبار بانکی در حجم قدرت خرید جامعه :

اعتبار تجاری ، امکان استفاده از دارایی معینی را موقتا از دارندة آن به کس دیگری منتقل می کند.

بنابراین ، باعث افزایش قدرت خرید ، در جامعه نمی شود.

اگر قرار باشد که بانک مبلغ وام پرداختی خود را به میزان موجودی های نقدی محدود کند ، در این صورت اعتبار بانکی هم مانند اعتبار تجاری حق استفاده از پول را از شخصی به شخص دیگر منتقل می کرد.

اما بانک های تجاری قدرت پول آفرینی دارند و مثلا اگر ذخیره قانونی ، طبق مقررات قانونی ، معادل 20 درصد سپرده هایی باشد که بانک قبول کرده است ، در این صورت بانک می تواند 5 برابر سپرده های مزبور وام بپردازد.

محدودیت بانک ها در زمینة ایجاد اعتبار (در توضیح بانکداری چیست) :

قدرت بانک ها در زمینة ایجاد اعتبار نباید نامحدود باشد.

زیرا این امر ممکن است به افزایش بیش از اندازة اعتبار منجر شود و در ادارة امور بانک و اقتصاد جامعه اختلال ایجاد کند.

به همین جهت قدرت بانک ها در مورد ایجاد اعتبار به چند طریق محدود شده است :

(1) مقررات نقدینگی بانک ها :

بانک ها به اعتماد و اطمینان مردم جامعه نیاز فراوان دارند.

برای این منظور باید کار خود را چنان برنامه ریزی کنند که همواره بتوانند وجوه سپردة مشتریان را به محض تقاضای آنان در اختیارشان بگذارند.

بنابراین ، بانک ها ناگزیرند مقداری موجودی نقدی نگهداری کنند.

این امر قدرت خرید آنان را در زمینة دادن اعتبار محدود می کند.

(2) افزایش بدهکاری به اتاق پایاپای :

بانک ها ناگریرند در توسعه یا محدود کردن اعتبار به طور دسته جمعی و هماهنگ با یکدیگر اقدام کنند.

زیرا اگر مثلا یک بانک بیش از سایر بانک ها حجم اعتبارات خود را توسعه دهد ، در نهایت به سایر بانک ها بدهکار خواهد شد و در نتیجه بدهکاری بانک مزبور به اتاق پایاپای افزایش و ذخیره نقدی او در بانک مرکزی کاهش خواهد یافت و بانک مزبور ناچار خواهد شد تا برای حفظ نسبت نقدینگی قانونی خود از میزان اعتبارات مزبور بکاهد.

از سوی دیگر ، اگر یک بانک بیش از سایر بانک ها حجم اعتبارات خود را محدود کند ، در این صورت موجودی نقدی او افزایش یافته و اقلامی از داریی بانک مزبور که سودآور هستند ، کاهش خواهد یافت.

بنابراین بانک ها ، در زمینة حجم اعتبارات ، ناگزیرند از سیاست مشترکی پیروی کنند.

(3) ضرورت اخذ تضمین :

بانک ها معمولا قبل از دادن وام از متقاضی وام تقاضای ارائه نوعی وثیقه می کنند تا در صورت عدم باز پرداخت وام در سر رسید مقرر ، وثیقه را بفروشند و حق خود را بردارند.

وثیقه ممکن است سهام اوراق بهادار ، اسناد بیمه ، اسناد مالکیت و امثال آن ها باشد.

ضرورت ارائه وثیقه از جانب متقاضی وام ، حجم اعتبارات را محدود می کند.

زیرا بسیاری از متقاضیان وام از ارائه وثیقه مورد نظر بانک ناتوانند.

(4) تصمیمات مقامات پولی کشور :

بانک مرکزی برای تنظیم حجم پول و اعتبارات ، تدابیر مختلفی به کار می برد که مهمترین آن ها عبارتند از : خرید و فروش اوراق بهادار ، تغییر ذخیره قانونی ، تعیین نرخ تنزیل و تنزیل اتکایی.

هر گاه بانک مرکزی افزایش حجم اعتبارات را ضروری بداند ، در این صورت مقداری اوراق قرضه دولتی خریداری می کند.

بدین گونه ، دخایر و قدرت وام دهی بانک های تجاری که فروشنده این اوراق هستند ، افزایش می یابد.

به عکس اگر بانک مرکزی کاهش حجم اعتبارات را ضروری بداند ، در این صورت مقداری اوراق قرضه دولتی به فروش می رساند و موجب کاهش ذخایر و قدرت وام دهی بانک های تجاری می شود.

– ذخیره قانونی و تأثیر آن در حجم اعتبارات بانکی را قبلا توضیح داده ایم و اکنون باید اشاره کنیم که اگر اوضاع اقتصادی ایجاب کند که از حجم پول و اعتبارات کاسته شود ، بانک مرکزی در محدوده قانونی مجاز ، درصد ذخیره قانونی را افزایش می دهد و بدین گونه قدرت اعتبار دادن بانک های تجاری را کمتر می کند.

لیکن اگر اوضاع اقتصادی ایجاب کند که حجم  پول و اعتبارات افزایش یابد ، بانک مرکزی درصد ذخیره قانونی را کاهش می دهد و بدین گونه قدرت اعتبار دادن بانک های تجاری را بیشتر می کند.

– گاهی بانک های تجاری ، اسناد بهادار (سفته و برات و …) مشتریان خود را قبل از سررسید آن ها به پول تبدیل می کنند.

بانکداری چیست

تنزیل (در توضیح بانکداری چیست) :

(البته مبلغی کمتر از ارزش اسمی اسناد مزبور به مشتریان خود می پردازند) این عمل را «تنزیل» می نامند.

همچنین بانک های تجاری می توانند اسناد بهادار مزبور را نزد بانک مرکزی مجددا تنزیل کنند.

این عمل را «تنزیل مجدد» یا «تنزیل اتکایی» می نامند.

اگر بانک مرکزی افزایش حجم پول و اعتبار را ضروری بداند ، با نرخ کمتر و با شرایط آسان تر اسناد بهادار بانک های بازرگانی خود را تنزیل می کند تا آنان نیز به نوبة خود با نرخ کمتر و با شرایط آسان تر اسناد بهادار مشتریان خود را تنزیل کنند ، و به عکس اگر بانک مرکزی کاهش حجم پول و اعتبار را لازم بداند ، با نرخ بیشتر و با شرایط دشوارتر اسناد بهادار بانک های تجاری را تنزیل می کند.

علاوه بر تدابیر اصلی مذکور ، بانک مرکزی ممکن است برحسب اوضاع و شرایط اقتصادی مقررات خاصی برای کنترل معاملات قسطی و خرید و فروش سهام شرکت های بازرگانی وضع کند.

مثلا معمولا بهای سهام شرکت ها در موقع فروش به طور کامل از خریدار دریافت نمی شود.

حال اگر بانک مرکزی بخواهد که معاملات سهام رواج بیشتری پیدا کند ، مقرراتی را توصیه می کند که به موجب آن پیش پرداخت نقدی مزبور کاهش یابد و به عکس اگر بانک مرکزی صلاح بداند که معاملات سهام محدود شود ، ممکن است مقرراتی برای افزایش مبلغ پیش پرداخت نقدی وضع شود.

حجم پول در گردش (در توضیح بانکداری چیست) :

امروزه بخش عظیمی از داد و ستدها با استفاده از پول تحریری و بخش اندکی از آن ها با استفاده از اسکناس و مسکوکات انجام می شود.

مجموع پول تحریری و آن قسمت از اسکناس و مسکوکات را که در دست افراد است ، در اصطلاح «حجم پول در گردش» می نامند.

توضیح آنکه در محاسبه حجم پول در گردش قسمتی از اسکناس های منتشر شده را که نزد بانک ها است ، نباید منظور کرد.

سپرده (در توضیح بانکداری چیست) :

وقتی صاحبان حساب ها وجه نقد به بانک بسپارند و یا اشخاص چک و سایر اسناد اعتباری را به بانک واگذار کنند که پس از وصول به حساب های آنان واریز کنند و یا بانک برای اشخاص اعتبار ایجاد کرده و وجه آن را به حساب های آنان واریز کند ، سپرده بانکی به وجود می آید.

در واقع می توان گفت که سپرده بدهی بانک است به مشتریانش.

سپرده ها ، براساس منبع ایجاد آن ها ، بر دو نوعند :

(1) سپرده های اصلی (اولیه) :

این سپرده ها از طریق پرداخت وجه نقد یا از طریق واگذار کردن چک از جانب مشتری به بانک (برای وصول) ایجاد می شود.

این سپرده ها در حجم پول کشور و افزایش قدرت خرید عمومی تأثیری ندارند و فقط قدرت خرید را از شخصی به شخص دیگر منتقل می کنند.

(2) سپرده های مشتق (ثانویه) :

این سپرده ها از طریق واگذار کردن اعتبار از جانب بانک به اشخاص و واریز کردن وجوه آن به حساب آنان ایجاد می شود.

این سپرده ها حجم پول کشور و قدرت خرید عمومی را بالا می برند.

سپرده ها بر حسب تعهد بانک نسبت به زمان پرداخت آن ها ، بر دو نوعند :

(1) سپرده های دیداری (= جاری) :

سپرده های دیداری ، سپرده هایی هستند که موجودی آن ها به محض مطالبة مشتری باید به او (یا به هر کسی که او اراده کند) پرداحت شود.

بنابراین ، سپرده های دیداری مانند وجه نقد هر لحظه در دسترس صاحبان خود هستند و در نتیجه موجودی آن ها تحت عنوان «پول تحریری» در محاسبة حجم پول در گردش به حساب می آید.

(2) سپرده های غیر دیداری (= مدت دار) :

سپرده های غیر دیداری ، سپرده هایی هستند که موجودی آن ها با یک فاصلة زمانی پس از در خواست قبلی مشتری به او قابل پرداخت است (مگر آنکه بانک به دلیل علاقه ای که به نظر مساعد مشتریانش دارد ، از این حق خود صرفنظر کرده ، وجه برخی از انواع سپرده های غیر دیداری را به محض مطالبة مشتری به او پرداخت کند).

بنابراین ، سپرده های غیر دیداری قابلیت نقل و انتقال ندارند و مستقیما در معاملات مورد استفاده قرار نمی گیرند.

سپرده های غیر دیداری ، به نوبه خود ، بر دو نوعند :

– سپرده پس انداز – سپردة پس انداز بخشی از سپرده های غیر دیداری است که سررسید معینی ندارد و معمولا به تقاضای صاحبان آن ها بلافاصله مسترد می شود.

– سپرده مدت دار – سپردة مدت دار بخشی از سپرده های غیر دیداری است که فقط در سررسید معین یا با اخطار قبلی دارندة سپرده به او مسترد می شود.

شبه پول :

دارندگان پول ، به منظور جلوگیری از خسارت ناشی از تنزل ارزش پول و حفظ قدت خرید معمولا پول خود را به دارایی های دیگری مانند زمین ، ساختمان ، کالا و ماشین آلات تبدیل می کنند.

یکی از انواع دارایی های مزبور ، شبه پول است که شامل انواع حساب های پس انداز و سپرده است و معمولا سریع تر از سایر انواع دارایی قابل تبدیل به پول نقد است.

نقدینگی بخش خصوصی :

مجموع حجم پول و شبه پول موجود در یک کشور نشان دهندة نقدینگی بخش خصوصی در آن کشور است.

نقدینگی بخش خصوصی ، بسیار مورد توجه مقامات پولی کشور است زیرا افزایش و کاهش آن ، با در نظر گرفتن سرعت گردش پول ، در سطح عمومی قیمت ها و تغییر ارزش واحد پول مؤثر است.

اگر افزایش نقدینگی با افزایش تولید ناخالص داخلی همراه نباشد (یا معادل آن کالا وارد کشور نشود) ، تورم به بار می آورد.

سرعت گردش پول (در توضیح بانکداری چیست) :

منظور از سرعت گردش پول ، تعداد دفعاتی است که ، در ظرف زمانی معین ، واحد پول در مبادلة کالاها و خدمات مورد استفاده قرار می گیرد.

افزایش و کاهش سرعت گردش پول ، دقیقا همان نقش افزایش و کاهش پول در گردش را بازی می کند ، مثلا اگر یک اسکناس هزار ریالی در طول یک سال دو بار در مبادلات مورد استفاده قرار گرفته باشد ، قدرت خرید آن معادل دو هزار ریال در سال بوده است.

در عمل ، سرعت گردش نقدینگی بخش خصوصی مورد توجه اقتصاد دانان و مسئولان پولی کشور است و برای تعیین آن کافی است که تولید ناخالص ملی به قیمت جاری را به کل نقدینگی بخش خصوصی تقسیم کنیم.

به طور کلی ، سرعت گردش پول در دوران بهبود و رونق اقتصادی افزایش و در دوران رکور کاهش می یابد.

در کشور ما ، در سال های بعد از انقلاب اسلامی سرعت گردش پول ، کاهش یافت اما نقدینگی بخش خصوصی با شتاب زیادی افزایش یافته است.

افزایش نقدینگی بخش خصوصی سبب تورم شده است.

اگر این افزایش با افزایش سرعت گردش پول هم درآمیزد ، تورم بسیار شدید خواهد شد.

بانکداری چیست

خدمات بانکی (در توضیح بانکداری چیست) :

برخلاف تصور عامه ، تنها وظیفة بانک توزیع اعتبارات نیست بلکه بانک ها فعالیت های دیگری نیز دارند.

به طور کلی بانک ها با انجام چهار نوع عملیات زیر در خدمت اقتصاد جامعه هستند :

(1) عملیات اعتباری

(2) عملیات مالی

(3) خرید و فروش ارز

(4) سایر خدمات بانکی شامل :

– نقل و انتقال وجوه در داخل کشور

– وصول مطالبات اسنادی و سود سهام مشتریان به حساب آن ها

– پرداخت بدهی مشتریان در صورت در خواست آنان

– قبول امانات و نگهداری سهام و اوراق بهادار و اشیای قیمتی مشتریان

– انجام وظایف قیمومیت ، وصایت و وکالت برای مشتریان طبق مقررات مربوط

هنوز تمامی عملیات بانکی که در دنیای صنعتی عصر حاضر متداول است ، در بانک های ایران به طور کامل معمول نشده است.

عملیات اعتباری :

عملیات اعتباری ، اصلی ترین فعالیت بانک ها است.

بانک ها با قبول انواع سپرده ها (دیداری ، مدت دار و …) منابع لازم را برای دادن اعتبار به اشخاص مختلف فراهم می کنند.

عملیات اعتباری دو نوعند :

(1) عملیات اعتباری کوتاه مدت :

بانک ها با استفاده از موجودی سپرده های دیداری دو نوع اعتبار کوتاه مدت در اختیار بازرگانان و تولیدکنندگان می گذارند :

الف – اسناد اعتباری ( چک ، سفته و برات) را قبل از سر رسید آن ها تنزیل می کنند.

توضیح آنکه بانک ها فقط اسناد را تنزیل می کنند که در جریان امور بازرگانی واقعی ایجاد شده اند و تا سررسید آن ها بیش از 90 روز نمانده است.

ب – تا مبلغ معینی بازرگانان و تولیدکنندگانی که در بانک حساب جاری (دیداری) دارند ، اعتبار اعطا می کنند و به آنان اجازه می دهند که بیش از موجودی حساب جاری خود به بانک دستور پرداخت دهند.

(2) عملیات اعتبار بلند مدت :

اعتبار بلند مدت به اعتباری گفته می شود که مدت آن بیش از یک سال است.

بانک ها این قبیل اعتبارات را با استفاده از موجودی سپرده های غیر دیداری (مدت دار) مشتریان و سرمایه اولیه بانک در اختیار مشتریان خود قرار می دهند.

اعتباری بلند مدت در افزایش تولید نقش مهمی دارد.

زیرا دریافت کنندگان این اعتبار با استفاده از آن در زمینه های اقتصادی و بازرگانی سرمایه گذاری می کنند.

نوع دیگر فعالیت های اعتباری بلند مدت آن است که خود بانک از محل سرمایه و سپرده های غیر دیداری مشتریان مستقیما سرمایه گذاری کند.

یعنی یک بنگاه اقتصادی ایجاد کرده یا سهام سایر بنگاه ها را خریداری کند.

عملیات مالی :

منظور از عملیات مالی بانک ها ، خرید اوراق قرضة منتشر شده از سوی مؤسسات اعتباری و فروش آن به سپرده گذاران بانک (به مبلغی بیش از مبلغ خرید) است.

معمولا بانک های تخصصی عملیات مالی نیز انجام می دهند و یکی از هدف های آن ها از این کار رسیدن به سود است.

اما رسیدن به سود تنها هدف بانک ها نیست.

زیرا عملیات مالی و انجام آن بخشی از فعالیت های اجتناب ناپذیر بانک های تخصصی است.

زیرا فرق میان یک بانک با یک صندوق پس انداز همین است که بانک خدمات دیگری نیز برای مشتریان انجام می دهد.

وانگهی اگر این بخش از خدمات بانک حذف شود ، مبلغ قابل ملاحظه ای از سپرده ها نیز (که مولد و سودآورند) از دست بانک خواهند رفت.

خرید و فروش ارز :

منظور از خرید و فروش ارز عبارت است ار تبدیل پول کشور های مختلف به همدیگر.

اگر خرید و فروش ارز بدون هیچگونه محدودیتی صورت گیرد ، بانک ها به شرح زیر به مبادلات ارزی وعده دار می پردازند.

(1) مبادلات ارزی نقد :

مبادلات ارزی نقد دو صورت مختلف دارد :

– مبادلات ارزی دستی در گیشه بانک ها ، که عبارت است از تبدیل کردن پول ملی به ارزهای خارجی و به عکس.

– انتقال ارز از کشوری به کشور دیگر برای انجام پرداخت های مربوط به صادرات و واردات.

این گونه عملیات انتقالی با دخالت دلالانی صورت می گیرد که در مراکز مالی بزرگ جهان (مانند لندن ، نیویورک ، پاریس ، فرانکفورت ، بروکسل ، آمستردام و … ) مستقر و از طریق تلفن و تلکس با همدیگر در ارتباط هستند.

بدین گونه نرخ مبادلات ارزی بر اثر عرضه و تقاضا در مراکز مختلف تثبیت می شود.

ولی در عین حال بانک های مرکزی در محدودة مقررات صندوق بین المللی پول در بازار مبادلات ارزی دخالت می کنند.

(2) مبادلات ارزی وعده دار :

معاملات بازرگانی خارجی معمولا وعده دار انجام می گیرد.

بدین معنی که پرداخت بهای کالای مورد معامله پس از مدتی معین مثلا سه ماه یا شش ماه یا پس از تحویل کالا انجام می گیرد.

در این مورد طرفین معامله یا یکی از آن ها ممکن است نگران تغییر نرخ برابری واحد پول کشور صادر کننده و واحد پول کشور وارد کننده باشند.

این مشکل با مداخلة بانک ها برطرف می شود.

برای روشن شدن مطلب ، خرید و فروش ارز وعده دار را با دو مثال توضیح می دهیم :

مثال (1) – خرید ارز وعده دار :

فرض کنیم یک بازرگان ایران در اول خرداد 72 یک ماشین نساجی از شرکت اشمیث آلمان به مبلغ 100000 مارک خریداری کرده و تعهد می کند که بهای آن را سه ماه بعد در اول شهریور 72 بپردازد.

او بلافاصله این ماشین را به یک تولید کنندة ایرانی می فروشد.

البته به ریال.

بازرگان ایرانی بیم دارد که سه ماه بعد نرخ برابری مارک و ریال به ضرر او تغییر کند.

او برای رفع این نگرانی : در همان اول خرداد 72 ، به بانک خود در ایران مراجعه کرده ، و 100000 مارک مزبور را با وعدة سه ماهه خریداری می کند.

بانک ایرانی 100000 مارک را به طور نقد خریداری می کند اما برای اینکه در این مدت سه ماه سرمایه اش راکد نماند این 100000 مارک را طبق نرخ بهره متداول به یک بانک دیگر آلمانی برای مدت سه ماه وام می دهد.

جریان وام دادن 100000 مارک مزبور به یک بانک آلمانی به شرح زیر صورت می گیرد :

بانک ایرانی 100000 مارک را مثلا از قرار هر مارک 1000 ریال می فروشد.

در عین حال مبلغ مزبور را با وعدة سه ماهه از قرار هر مارک 1050 ریال خریداری می کند.

(مبلغ 50 ریال مابه التفاوت را برای مارک «صرف معامله» و برای ریال «کسر معامله» می گویند).

بدین ترتیب از همان روز اول معامله بازرگان ایرانی می داند که در روز پرداخت چند ریال باید بپردازد.

البته در مبلغی که بازرگان ایرانی به بانک می پردازد ، حق العمل بانک (که معمولا 0.25 درصد تا 0.5 درصد در هزار است) ، نیز منظور می شود.

ملاحظه می شود که در عملیات مبادلات ارزی وعده دار ، بانک نقش مهم و اجتناب ناپذیری دارد.

مثال (2) – فروش ارز وعده دار :

فرض کنیم شرکت فرش ایران در اول آذرماه 1372 مقداری فرش به مبلغ 100000 مارک به یک بازرگان آلمانی فروخته و بازرگان آلمانی تعهد کرده است که بهای مورد معامله را در اول اسفند 1372 (سه ماه بعد) بپردازد.

شرکت فرش ایران بیم دارد که سه ماه بعد نرخ برابری ریال و مارک به ضرر او تغییر کند و مقدار ریالی که قرار است سه ماه بعد به دست آورد ، کاهش یابد.

این شرکت برای رفع این نگرانی ، در همان اول آذر ماه 72 به بانک خود در ایران مراجعه می کند و 100000 مارک ، بهای مورد معامله ، را با وعده سه ماهه ، از قرار هر مارک 1050 ریال ، به بانک می فروشد (جمعا به مبلغ 105 میلیون ریال البته بانک ایرانی از این رقم حق العمل خود را نیز کسر خواهد کرد).

بانک ایرانی 100000 مارک به قیمت روز اول آذر ماه از قرار هر مارک 1100 ریال به یک بانک آلمانی می فروشد.

اما چون بانک ایرانی مارک هایی را به فروش رسانده که در اختبار ندارد و در عین حال ناچار است آن را در موعد مقرر به خریدار تسلیم کند ، در بازار فرانکفورت 100000 مارک وام می گیرد.

بدین ترتیب شرکت فرش ایران از همان روز اول معامله می داند که بابت بهای فرش های خود چند ریال دریافت خواهد کرد.

 

نظارت دولت بر ارزها :

گاهی دولت برای رسیدن به دو هدف زیر بر ارزها نظارت می کند :

(1) جلوگیری از خروج ارزها از کشور و کسب هر چه بیشتر ارز خارجی.

(2) مصون نگاه داشتن شرکت های داخلی از خطر دستیابی بیگانگان به آن ها.

در این حالت ، بانک هایی که از طرف بانک مرکزی اجازه دارند که عملیات ارزی را انجام دهند ، تعیین می شوند.

به طور مثال :

– واردکنندگان با ارائة اعلامیة عبور کالاهای پیش بینی شده از گمرک ، ارز مورد نیاز را از بانک خود دریافت می کنند ، این تدبیر برای آن است که کسی بدون وارد کردن کالا نتواند ارز خریداری کند.

– صادر کنندگان نیز مکلفند ارز به دست آمده از صادرات خود را در مدت معینی (مثلا حداکثر تا یک ماه ) به بانک های مجاز واگذار کنند.

این تدبیر برای آن است که کسی نتواند سرمایة خود را در خارج از کشور نگه دارد.

گاهی دولت نگاهداری ارز خارجی را نیز ممنوع می کند و مقرر می دارد که هر کس ارز خارجی دارد ، باید آن را به نرخ رسمی به بانک های مجاز واگذار کند.

 

ضرورت و اهمیت مشارکت بانک ها در امور اقتصادی :

هدف از عملیات بانک ها ، آسان تر کردن مبادلات در طول زمان و انجام پرداخت های مربوط به آن ها در مکان های مختلف است.

بانک ها ، در طول تاریخ ، پیوسته پیش قراولان پیشرفت اقتصادی بوده اند.

نمونة این مطلب سر گذشت دیوژن است : پدر دیوژن مدیر یک بانک دولتی در یونان قدیم بود.

دیوژن هم در ادارة امور بانک به پدرش کمک می کرد.

در آن زمان اقتصاد یونان در حال رکود بود.

دیوژن به فکر افتاد که با تنزل دادن ارزش پول منتشره توسط بانک پدرش ، افزایش قیمت ها و رونق اقتصادی ایجاد کند.

اقدامات دیوژن سبب افزایش هزینه زندگی و موجب خشم مردم شد.

آنان دیوژن را به اتهام ساختن پول تقلبی تبعید کردند.

دیوژن که ورشکسته شده بود ، به آتن رفت و در خمرة معروف خود دربارة تجربة پولی بسیار اندیشید سرانجام به این نتیجه رسید که باید پول طلا و نقره را رها کرد و پول اعتباری جدیدی از استخوان قاپ بز منتشر کرد تا بتوان مقدار آن را بنابر نیازمندی های تولید و مصرف تغییر داد.

مردم یونان در آن زمان توانایی درک اندیشه های دیوژن را نداشتند.

لیکن سال ها بعد از مرگ آن فرزانه بزرگ به عمق اندیشه های وی پی بردند و از او تجلیل کردند و مجسمه اش را برپا داشتند.

تا اواخر قرون وسطی ، بانکداری نیز مانند سایر دانش ها و فنون در حال رکود به سر می برد.

لیکن بعد از زوال نظم فئودالی و استقرار نظام اقتصادی – اجتماعی سرمایه داری به جای آن ، بانکداری وارد مرحلة جدیدی شد و همگام با توسعه و تکامل صنعت ، راه کمال پیمود.

امروزه بانکداری از پیشرفته ترین ابزار و اطلاعات بهره برداری می کند و بدین گونه خدمات فراوانی را در اختیار اقتصاد جوامع مختلف قرار می دهد.

بانکداری چیست

سیستم بانکی جمهوری اسلامی ایران :

در سال های قبل از انقلاب اسلامی بانک های خصوصی ، دولتی و مختلط زیادی در کشور وجود داشتند.

به طوری که در پایان سال 1356 شمسی سیستم بانکی کشور شامل بانک مرکزی ، 5 بانک دولتی و 31 بانک خصوصی و مختلط بود.

به دنبال پیروزی انقلاب ، استقرار نظام بانکداری اسلامی و ریشه کن کردن ربا هدف دولت جمهوری اسلامی قرار گرفت.

شورای انقلاب در سال 1358 دولتی کردن بانک ها را تصویب کرد.

قانون اساسی جمهوری اسلامی نیز دولتی کردن بانک ها را تأیید کرد و بالاخره در همین سال به منظور تأمین سلامت فعالیت بانک ها ، جلوگیری از هزینه های بی مورد ، و نظارت بهتر و بیشتر بر عملیات شبکه بانکی کشور ، طرح ادغام بانک ها تنظیم شد و به تصویب مجمع عمومی بانک ها رسید.

براساس طرح ادغام بانک ها ، سیستم بانکی کشور شامل بانک مرکزی ، بانک های تجاری و بانک های تخصصی شد.

بانک های تجاری عبارتند از (در توضیح بانکداری چیست) :

1 – بانک ملی ایران

2 – بانک سپه

3 – بانک رفاه کارگران

4 – بانک صادرات ایران

5 – بانک تجارت

6 – بانک ملت

بانک های تخصصی عبارتند از :

1 – بانک صنعت و معدن

2 – بانک مسکن

3 – بانک کشاورزی

4 – بانک توسعه صادرات ایران

تمامی بانک های فوق الذکر مالکیت دولتی دارند و بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران فعالیت های آنان را هماهنگ می کند.

بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران از راه های زیر بر امور پولی و بانکی کشور نظارت می کند :

1 – تعیین حداقل و حداکثر نسبت سهم سود بانک ها در عملیات مشارکت و مضاربه.

2 – تعیین رشته های مختلف سرمایه گذاری و مشارکت در حدود سیاست های اقتصادی مصوب و تعیین حداقل نرخ سود احتمالی برای انتخاب طرح های سرمایه گذاری و مشارکت.

3 – تعیین حداقل و حداکثر نسبت سود بانک ها در معاملات اقساطی و اجاره به شرط تملیک در تناسب با قیمت تمام شدة مورد معامله.

4 – تعیین انواع و میزان حداقل و حداکثر کارمزد خدمات بانکی (البته کارمزد مذکور به هیچ عنوان نباید از هزینة کار انجام شده بیشتر باشد) و حق الوکالة به کارگیری سپرده های سرمایه گذاری دریافتی توسط بانک های کشور.

5 – تعیین نوع ، میزان ، حداقل و حداکثر امتیازات قابل واگذاری به سپرده گذاران به منظور جلب و تجهیز سپرده های مردم و تعیین ضوابط تبلیغات برای بانک ها در این خصوص.

6 – تعیین حداقل و حداکثر میزان مشارکت ، مضاربه ، سرمایه گذاری ، اجاره به شرط تملیک ، معاملات اقساطی ، نسیه ، سلف ، مزارعه ، مساقات ، جعاله و قرض الحسنه برای بانک ها یا هریک از آن ها در هریک از موارد رشته های مختلف و نیز تعیین حداکثر تسهیلات اعطایی به هر مشتری.

 

نظام بانکی بدون ربا :

در اسلام ، هر نوع دریافت اضافی تحت عنوان بهره ، مردود و حرام است.

به همین مناسبت مجلس شورای اسلامی ایران در سال 1362 قانون عملیات بانکی بدون ربا را تصویب و به تأیید شورای نگهبان رساند.

این قانون پس از گذراندن مراحل اجرایی رسما از اول سال 1363 در نظام بانکی کشور به مورد اجرا گذاشته شد.

مادة 3 قانون عملیات بانکی بدون ربا ، انواع سپرده ها را در نظام بانکی کشور به شرح زیر معین می کند :

الف – سپرده های قرض الحسنه که شامل دو نوع زیر است :

– حساب جاری

– حساب پس انداز

ب – سپرده های سرمایه گذاری مدت دار :

به موجب تبصرة این ماده ، سپرده های سرمایه گذاری مدت دار که بانک در به کار گرفتن آن ها وکیل است ، در امور مشارکت ، مضاربه ، اجاره به شرط تملیک ، معاملات اقساطی ، مزارعه و مساقات ، سرمایه گذاری مستقیم ، معاملات سلف و جعاله مورد استفاده قرار می گیرد.

به موجب مادة 5 قانون عملیات بانکی بدون ربا ، منافع حاصل از عملیات مذکور در مادة 3 این قانون ، بر اساس قرارداد منعقده ، متناسب با مدت و مبالغ سپرده های سرمایه گذاری و رعایت سهم منابع بانک به نسبت مدت و مبلغ در کل وجوه به کارگرفته شده در این عملیات ، تقسیم خواهد شد.

به موجب ماده 6 قانون عملیات بانکی بدون ربا ، بانک ها می توانند به منظور جذب و تجهیز سپرده ها با اتخاظ روش های تشویقی

 امتیازات ذیل را به سپرده گذاران اعطا کنند :

الف – اعطای جوایز غیر ثابت نقدی یا جنسی برای سپرده های قرض الحسنه.

ب – تخفیف و یا معافیت سپرده گذاران از پرداخت کارمزد و یا حق الوکاله.

پ – دادن حق تقدم به سپرده گذارن برای استفاده از تسهیلات اعطایی بانکی.

مواد 7 و 8 قانون عملیات بانکی بدون ربا پاسخی است بر این پرسش که بانک ها با وجوه سپرده شده نزد آنان چه می کنند؟

به موجب مادة 7 ، بانک ها می توانند برای تحقق بخشیدن به هدف گسترش فعالیت بخش های مختلف تولیدی ، بازرگانی و خدماتی ، با پرداخت قسمتی از سرمایه یا منابع مورد نیاز این بخش ها ، تسهیلات لازم را برای آنان به وجود آورند.

بانک ها می توانند مستقیما در امور و طرح های تولیدی و عمرانی سرمایه گذاری کنند.

(به موجب ماده 8) لیکن به هیچ وجه حق ندارند در تولید اشیاء مصرفی غیر ضروری سرمایه گذاری کنند.

(تبصره ماده 8 ).

بانکداری چیست

حذف بهره در بانکداری جمهوری اسلامی :

در نظام بانکداری جمهوری اسلامی ایران ، بانک ها حق ندارند در برابر تسهیلات اعطایی به مشتریان خود از آنان مبلغی به صورت نقدی یا جنسی که از قبل تعیین شده باشد دریافت کنند.

زیرا چنین چیزی بهره (= ربا) خواهد بود لیکن بانک ها با حفظ نظارت خود بر چگونگی مصرف تسهیلات اعطایی بر اساس ضوابط خاص بخشی از سود به دست آمده از محل این سرمایه گذاری را دریافت می کنند.

در واقع ، بانک ها به وکالت از جانب صاحبان سپرده به طور غیر مستقیم یا مستقیم سرمایه گذاری کرده ، ایجاد سود می کنند.

آنگاه بخشی از این سود را به صورت جوایز نقدی یا جنسی به صاحبان سپرده می دهند.

مقدار این جوایز از قبل تعیین نشده است و فقط زمانی مشخص می شود که سرمایه گذاری غیر مستقیم یا مستقیم بانک سود به بار آورده باشد.

نمودار زیر جریان سپرده ها و تسهیلات اعطایی بانک ها را به خوبی نشان می دهد :

بانکداری چیست

جریان سپرده ها در تسهیلات اعطایی بانک ها

به طور خلاصه می توان گفت که در نظام بانکداری بدون ربا ، هر سپرده گذار بانک مالک بخشی از یک کسب و کار تلقی می شود و سهم خود را از سود این کسب و کار دریافت می کند.

 

انواع تسهیلات مالی اعطایی بانک ها به واحد های بازرگانی :

در نظام عملیات بانکی بدون ربای جمهوری اسلامی ایران ، بانک ها علاوه بر سرمایه گذاری مستقیم در طرح های تولیدی و عمرانی ، تحت یازده عقد اسلامی مجاز نیز می توانند به اشخاص تسهیلات مالی اعطا و از این طریق به طور غیر مستقیم در سرمایه گذاری ها شرکت کنند

که عبارتند از :

(1) قرض الحسنه

(2) مضاربه

(3) مشارکت مدنی

(4) مشارکت حقوقی

(5) فروش اقساطی

(6) معاملات سلف

(7) اجاره به شرط تملیک

(8) جعاله

(9) مزارعه

(10) مساقات

(11) خرید دین

بانک ها با دادن تسهیلات مزبور از طرفی به افزایش تولید و رشد اقتصادی جامعه کمک می کنند و از طرف دیگر ، برای صاحبان سهام خود و سپرده گذاران سود ایجاد می کنند.

قرض الحسنه (در توضیح بانکداری چیست) :

(در توضیح بانکداری چیست) :

قرض الحسنه قراردادی است که به موجب آن قرض دهنده اجازة مالکیت مقدار معینی ازمال خود را در زمان حال به قرض گیرنده واگذار می کند و قرض گیرنده تعهد می کند که در زمان معینی از آینده عین آن مال و در صورت عدم امکان قیمت آن را به قرض دهنده باز پس دهد.

بانک ها به منظور ایجاد تسهیلات لازم در امور تولیدی و خدماتی ، بر اساس مقررات و دستورالعمل های خاصی ، به مشتریان خود قرض الحسنه پرداخت می کنند.

مادة 14 قانون نظام بانکی بدون ربا ، بانک ها را موظف کرده است که بخشی از منابع خود را به قرض الحسنه اختصاص دهند.

مضاربه (در توضیح بانکداری چیست) :

مضاربه یک قرارداد بازرگانی است بین دو شخص حقیقی یا حقوقی به منظور به جریان انداختن امور بازرگانی.

در این قرارداد طرف اول (که مضارب نامیده می شود) تعهد می کند که تمامی سرمایة لازم را فراهم کند و طرف دوم متعهد می شود که تمامی امور بازرگانی مربوط را اجرا کند.

به موجب ماده 9 قانون عملیات بانکی بدون ربا ، بانک ها می توانند به منظور ایجاد تسهیلات لازم برای گسترش امور بازرگانی ، در چهارچوب سیاست های بازرگانی دولت ، منابع مالی لازم را بر اساس قرارداد مضاربه ، با اولویت دادن به تعاونی های قانونی در اختیار مشتریان قرار دهند.

مشارکت مدنی (در توضیح بانکداری چیست) :

مشارکت مدنی یک قرارداد بازرگانی است که به موجب آن دو یا چند شخص حقیقی یا حقوقی سرمایه نقدی یا جنسی خود را به طرز مشاع و به منظور ایجاد سود در هم می آمیزند.

در نتیجه بدون آن که مرزهای مالکیت این اشخاص در شرکت تأسیس شده ، مشخص باشد ، شرکت مزبور به کار و فعالیت می پردازد و سود به دست آمده از این فعالیت طبق قرارداد قبلی ، بین آنان تقسیم می شود.

به موجب قانون عملیات بانکی بدون ربا ، بانک ها صرفا به منظور ایجاد تسهیلات لازم برای فعالیت های تولیدی ، بازرگانی و خدماتی می توانند با اشخاص حقیقی یا حقوقی قرارداد مشارکت مدنی منعقد کنند.

مشارکت حقوقی (در توضیح بانکداری چیست) :

مشارکت حقوقی قراردادی است که به موجب آن یک شخص حقیقی یا حقوقی در تأمین سرمایه یک شرکت سهامی شرکت می کند.

شرکت مزبور ممکن است در شرف تأسیس یا شرکت موجودی باشد که آن شخص حقیقی یا حقوقی سهام آن را خریداری می کند.

بانک ها ، مانند هر شخص حقیقی یا حقوقی ، می توانند در تأمین سرمایه شرکت های سهامی در شرف تأسیس یا شرکت های سهامی موجود مشارکت کنند و بدین گونه در سود شرکت های مزبور سهیم شوند.

فروش اقساطی (در توضیح بانکداری چیست) :

بانک ها ، به منظور ایجاد تسهیلات تولیدی و خدماتی ، می توانند بنا به تقاضای کتبی مشتریان خود ماشین آلات و تـأسیساتی را که عمر مفید آن ها بیش از یک سال است ، خریداری کنند و آن ها را به صورت قسطی به مشتریان مزبور بفروشند و بدین گونه هم به رونق اقتصادی جامعه کمک کنند و هم به سود برسند.

به موجب ماده 11 قانون عملیات بانکی بدون ربا ، بانک ها می توانند به فروش اقساطی ، به شرح فوق ، مبادرت ورزند.

معاملات سلف (در توضیح بانکداری چیست) :

منظور از معاملات سلف این است که یک شخص حقیقی یا حقوقی محصولات آینده بنگاه های تولیدی را پیش خرید کنند.

به موجب قانون عملیات بانکی بدون ربای جمهوری اسلامی ایران بانک ها ، مانند سایر اشخاص حقیقی یا حقوقی ، می توانند به معاملات سلف بپردارند تا هم برای تولیدکنندگان تسهیلات لازم را فراهم کنند و هم خود به سود برسند.

اجاره به شرط تملیک (در توضیح بانکداری چیست) :

اجاره به شرط تملیک نوعی قرارداد اجاره است که به موجب آن در صورتی که مستأجر به تعهدات خود ، طبق قرارداد ، عمل کند ، در پایان مدت اجاره مالک عین مال مورد اجاره می شود.

به موجب قانون عملیات بانکی بدون ربا (ماده 10) ، احداث واحدهای مسکونی توسط بانک ها ، با هماهنگی وزارت مسکن و شهرسازی ، به منظور فروش اقساطی و یا اجاره به شرط تملیک بلامانع است.

همچنین به موجب همین قانون (ماده 12) ، بانک ها می توانند به منظور ایجاد تسهیلات لازم برای گسترش امور خدماتی ، کشاورزی ، صنعتی و معدنی ، اموال منقول و غیر منقول را بنا به در خواست مشتری و تعهد او مبنی بر انجام اجاره به شرط تملیک و استفاده خود خریداری و به صورت اجاره به شرط تملیک به مشتری واگذار کنند.

جعاله (در توضیح بانکداری چیست) :

جعاله قراردادی است که به موجب آن جاعل (= کارفرما) تعهد می کند در مقابل عمل مشخصی که عامل (= کارگزار) انجام می دهد ، اجرت (= کارمزد) معینی را به او بپردازد.

به این اجرت در اصطلاح حقوقی «جعل» می گویند.

بانک ها می توانند عملیات مجاز بانکی را از طریق جعاله انجام دهند.

به موجب قانون عملیات بانکی بدون ربا ، بانک ها می توانند ، به منظور ایجاد تسهیلات لازم برای گسترش امور تولیدی ، بازرگانی و خدماتی مبادرت به جعاله نمایند.

مزارعه (در توضیح بانکداری چیست) :

مزارعه قراردادی است که به موجب آن یک شخص حقیقی یا حقوقی (که مزارع نامیده می شود) مزارعه ای را که تصرف و بهره برداری از آن مجاز است ، برای مدت معینی ، به یک شخص حقیقی یا حقوقی دیگر (که عامل نامیده می شود) واگذار می کند تا طبق قرارداد در آن کشت و زرع کند و از محصولات به دست آمده سهم معینی را به مزارع بدهد.

بانک ها ، مانند سایر اشخاص حقیقی یا حقوقی ، می توانند به عنوان مزارع زمینی را که به هر عنوان به تصرف و بهره برداری از آن مجازند ، برای مدت معینی به مزارعه واگذار کنند.

مساقات(در توضیح بانکداری چیست) :

مساقات قراردادی است بین صاحب درخت (و نظایر آن) و کسی که نگهداری و برداشت محصول را تعهد می کند.
تعهد کننده مزبور «عامل» نامیده می شود.

به موجب این قرارداد ، عامل در ازای دریافت درصد معینی از محصول برای داشت و برداشت محصول متعهد می شود.

محصول ممکن است میوه ، برگ ، گل و نظایر آن ها باشد.

بانک ها ، مانند سایر اشخاص حقیقی یا حقوقی ، می توانند درختان میوه ای را که مالک عین یا منفعت آن هستند یا به هر عنوان به تصرف و بهره برداری از آن ها مجازند به مساقات واگذار کنند.

به موجب قانون عملیات بانکی بدون ربا (ماده 17) ، بانک ها می توانند اراضی مزروعی یا باغاتی را که به هر عنوان در اختیار و تصرف خود دارند ، به مزارعه یا مساقات بدهند و نیز از طریق در اختیار قراردادن بذر و ابزار لازم با کشاورز صاحب زمین عقد مزارعه و مساقات منعقد کنند.

خرید دین(در توضیح بانکداری چیست) :

به منظور ایجاد تسهیلات لازم برای واحدهای تولیدی ، بازرگانی و خدماتی ، بانک ها می توانند اسناد و اوراق تجاری متعلق به این قبیل مؤسسات را تنزیل کنند.

یادآوری این نکته ضرورت دارد که منظور از اسناد و اوراق تجاری ، اسناد و اوراقی مانند سفته و برات است که بر اثر معاملات تجاری حقیقی ایجاد شده باشند.

بنابراین ، بانک ها موظفند از تنزیل اسناد و اوراق صوری ، که بحق در معاملات تجاری ایجاد نشده اند ، پرهیز کنند.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا