حسابداری

بدهی ها

بدهی ها ، معرف تعهدات مالی موسسه از بابت دارایی ها یا خدمات نسیه دریافتی از دیگران است که در گذشته ایجاد شده و با انتقال دارایی ها با ارائه خدمات پرداخت می شوند.

با توجه به تعریف فوق می توان دریافت که بدهی ها معمولاً در ازای تحصیل دارایی ها و یا استفاده از خدمات دیگران که به طور نسیه انجام گرفته ، به وجود می آیند و موقعی در دفاتر ثبت می شوند که از نظر مبلغ و سررسید پرداخت مورد توافق طرفین معامله قرار گرفته و تعهد پرداخت آن از نظر موسسه قطعی شده باشد.

نکته :

تفکیک بدهی ها از نظر سررسید پرداخت اهمیت زیادی دارد.

چون مدیران و صاحبان موسسات با آگاهی از سررسید بدهی ها نسبت به پرداخت به موقع آنها اقدام می نمایند تا اعتبار و موقعیت تجاری خود را نزد سایر موسسات و فروشندگان از دست نداده و در آینده نیز بتوانند از امکانات و تسهیلات اعتباری آنها به نحو مطلوب استفاده نمایند.

بدهی های ثبت شده در دفاتر از نظر سررسید پرداخت به دو طبقه بدهی های جاری یا کوتاه مدت و بدهی های غیر جاری یا بلند مدت تقسیم می شوند و هر طبقه از بدهی ها تحت سرفصل جداگانه ای در گزارش های مالی درج می شوند.

سایر بدهی ها :

به جز بدهی های مذکور ، بدهی های دیگری نیز وجود دارند که وقوع آنها پیش بینی می شود ، لطفاً چون قطعاً ایجاد نشده ، در دفاتر ثبت نمی شود.

این گونه بدهی ها در یادداشت های ضمیمه گزارش های مالی درج می شود.

انواع بدهی ها :

الف- بدهی های جاری شامل :

اضافه برداشت بانکی ؛

اسناد پرداختنی ؛

حساب های پرداختنی ( بستانکاران ) ؛

سایر حساب های پرداختنی ( بستانکاران متفرقه ) ؛

پیش دریافت ها ؛

حصه جاری بدهی های بلند مدت ؛

ذخیره مالیات بر درآمد ؛

ب- بدهی های بلند های شامل :

وام بلند مدت پرداختنی ؛

اسناد بلند مدت پرداختنی ؛

اوراق قرضه بلند مدت ؛

ج- بدهی های احتمالی شامل :

تضمین بدهی دیگران توسط موسسه ؛

تضمین خدمات بعد از فروش ؛

خسارات ناشی از محکومیت دعاوی ؛

الف- بدهی های جاری :

اگر سررسید بدهی های ایجاد شده در همان دوره مالی یا دوره مالی آتی باشد ، به آنها بدهی های جاری می گویند.

این گونه بدهی ها ، تعهدات کوتاه مدت موسسه نیز نامیده می شوند.

بدهی ها

انواع بدهی های جاری :

1-اضافه برداشت بانکی :

اگر مبلغ چک صادره توسط موسسه ای بیش از مانده حساب موسسه نزد بانک باشد و بانک بر مبنای اعتبار موسسه ، چک مذکور را بپردازد ، در این صورت مانده حساب بانک در دفاتر موسسه بستانکار خواهد شد.

مانده حساب بستانکار مذکور را در حساب بانک ، اضافه برداشت بانکی گویند.

اضافه برداشت بانکی به عنوان اولین رقم بدهی های جاری در گزارش های مالی ذکر می شود و اگر مبلغ آن قابل توجه باشد ، باید اطلاعاتی در مورد نحوه تحصیل اعتبار در حساب جاری ، وثائق به کار گرفته شده و در صد سود و کارمزد بانکی منظور شده ، در گزارش ها ، ذکر شود.

اضافه برداشت بانکی را باید در اولین فرصت به بانک واریز کرد تا در آینده نیز در صورت نیاز فوری به منابع مالی بتوان از تسهیلات اعطایی بانک استفاده کرد.

در  حال حاضر ، به علت اجرای عملیات بانکی بدون ربا در ایران ، بانک ها مجاز به استفاده از این روش نیستند و در صورت نیاز مشتریان به شرایطی نظیر اضافه برداشت بانک ، اعتبار لازم از طریق تسهیلات بانکی مانند مشارکت مدنی و مضاربه تامین می شود.

2-اسناد پرداختنی :

هرگاه در ازای خرید دارایی یا استفاده از خدمات دیگران چک ، سفته یا براتی به مبلغ و موعد معین صادر و تسلیم شود ، در این صورت اسناد مذکور را اسناد پرداختنی می نامند. ( واضح است که گیرنده سفته یا برات مذکور ، آن را اسناد دریافتنی تلقی خواهد کرد ).

کنترل اسناد پرداختنی :

موسساتی که برای خرید کالا و خدمات از اسناد پرداختنی با سررسید ها و مبالغ متفاوت استفاده می نمایند ، باید اطلاعات کاملی از اسناد صادره را تهیه نمایند ، تا در سررسید با تامین منابع مالی کافی بتوانند بدون مشکل نسبت به واریز به موقع اسناد پرداختنی اقدام نمایند.

در غیر این صورت ، به علت مسامحه و کمبود وجوه نقد در سررسید ، اسناد پرداخت نشده و دارنده اسناد نسبت به واخواست و حتی مراجعه به محاکم قضایی برای وصول طلب خود اقدام خواهد کرد که این عمل باعث از دست دادن اعتبار جاری و مالی موسسه خواهد شد.

کارت معین اسناد پرداختنی :

یکی از روش های کنترل اسناد پرداختنی استفاده از کارت معین اسناد پرداختنی است.

با تنظیم روزانه کارت معین ، اسناد پرداختنی که برای هر ماه یک کارت اختصاص داده می شود ، می توان به راحتی زمان سررسید هر سند را مشخص کرد و پیش بینی های لازم را برای پرداخت به موقع اسناد انجام داد.

کارت مذکور دارای 31 ستون در سمت بستانکار برای 31 روز هر ماه می باشد.

با تنظیم این کارت اطلاعات کامل و دقیقی از سررسید و مبلغ هر سفته ، چک یا براتی که موسسه متعهد پرداخت آن است به دست می آید.

3-حساب های پرداختنی :

گاهی اوقات موسسات دارایی ها و خدمات خود را به طور نسیه خریداری می کنند.

بدین ترتیب که بدون تسلیم سند یا وجهی متعهد پرداخت بهای دارایی یا خدمات خریداری شده در آینده نزدیک می شوند ، این تعهد ایجاد شده که جزو بدهی های کوتاه مدت طبقه بندی شده است در حساب های پرداختنی یا حساب بستانکاران منعکس می شود.

4-سایر حساب های پرداختنی :

بعضی از بدهی های جاری به عللی مانند موقتی بودن با غیر تجاری بودن آنها ، تحت سر فصل سایر حساب های پرداختنی ( بستانکاران متفرقه ) طبقه بندی می شوند و در یادداشت های پیوست گزارش های مالی در صورت نیاز ، اجزای سایر حساب های پرداختنی را ذکر می کنند.

حساب هایی که تحت سرفصل سایر حساب های پرداختنی طبقه بندی می شوند در دفتر معین مخصوصی برای هر یک از آنها حسابی تنظیم می شود.

مهم ترین آنها عبارتند از :

الف- هزینه های پرداختنی :

هر گاه قسمتی از هزینه های انجام شده تا پایان دوره مالی پرداخت نشده باشد ، در پایان دوره در ازای هزینه های انجام شده حساب هزینه مربوطه بدهکار و حساب هزینه های پرداختنی بستانکار خواهد شد.

در دوره بعد هر زمان وجه هزینه مذکور پرداخت شود ، حساب هزینه های پرداختنی که جزو سایر حساب های پرداختنی است ، بدهکار خواهد شد.

ب-مالیات پرداختنی :

مالیات های تکلیفی که در مقابل پرداخت های موسسه بابت حق الزحمه و دستمزد و حقوق و اجاره محل و … کسر می شود تا موقع پرداخت جزو سایر حساب های پرداختنی تحت عنوان مالیات پرداختنی ثبت می شود (بستانکار می شود ) و پس از پرداخت آن به وزارت امور اقتصادی و دارایی حساب مذکور بدهکار خواهد شد.

پ- حق بیمه پرداختنی :

حق بیمه سهم کارکنان در پایان هر ماه از حقوق آنها کسر شده و به همراه حق بیمه ، سهم کارفرما در حسابی به نام حق بیمه پرداختنی که جزو سایر حساب های پرداختنی است ، منظور می شود تا کارفرما در ماه بعد نسبت به پرداخت آن طی لیست مخصوصی که مشخصات کاکنان در آن نوشته شده به سازمان تامین اجتماعی اقدام نماید.

در صورت تاخیر در پرداخت حق بیمه مذکور ، موسسه مشمول جریمه از طرف سازمان تامین اجتماعی خواهد شد.

ت- سپرده حسن انجام کار (در توضیح بدهی ها) :

طبق قراردادی که بین کارفرما و پیمانکار منعقد می شود ، کارفرما در هر مرحله که وجهی بابت کارهای انجام شده و تایید شده به پیمانکار پرداخت می کند ، مبلغی به عنوان سپرده حسن انجام کار از مبلغ قابل پرداخت به وی کسر و جزو سایر حساب های پرداختنی تحت عنوان سپرده حسن انجام کار ، در دفتر خود ثبت می کند ، تا انقضای مدت معینی بعد از خاتمه کار در صورت عدم وجود ایراد فنی در کار انجام شده ، مبلغ سپرده حسن انجام کار را به پیمانکار پرداخت نماید.

نکته :

ممکن است به علت عدم اجرای کامل پیمان و یا وجود نقصی در آن ، کارفرما شخصاً از محل سپرده حسن انجام کار نسبت به تکمیل و تعمیر پیمان اقدام نماید و در صورت باقی ماندن قسمتی از سپرده مذکور ، آن را در مهلت مقرر به پیمانکار بپردازد.

در صورت پرداخت وجهی از حساب ، سپرده حسن انجام کار حساب مذکور بدهکار خواهد شد.

ث- واریزهای نامشخص :

هرگاه اشخاص حقیقی و حقوقی وجوهی به حساب جاری موسسه ای واریز نمایند ، ولی واریز کننده وجه به موسسه مراجعه ننماید و از بانک نیز اطلاعات کافی درباره واریز کننده وجه ارسال نشود ، در آن صورت به دلیل نامشخص بودن واریز کننده ، وجوه واریز شده را جزو سایر حساب های پرداختنی تحت عنوان واریزهای نامشخص ثبت می کنند.

در صورتی که در آینده واریز کننده شناسایی شود با بدهکار شدن این حساب وجه واریزی به حساب واقعی خود منتقل خواهد شد.

5-پیش دریافت ها (در توضیح بدهی ها) :

اگر از بابت فرو ش کالا و خدمات در آینده وجوهی از مشتریان دریافت شود و تحویل کالا یا انجام خدمات به آنها به آینده موکول شود ، در این صورت ، وجه دریافتی تحت عنوان پیش دریافت فروش کالا با پیش دریافت درآمد خدمات در حساب ها منظور خواهد.

پیش دریافت ها ، بدهی موسسه به اشخاص است که طبق قرارداد در آینده ، موسسه باید کالا یا خدمات را در اختیار آنها قرار دهد.

نکته :

ممکن است در موقع تحویل کالا از محل پیش دریافت قبلی ، بهای کالای فروخته شده با پیش دریافت مغایرت داشته باشد ، یعنی مانده حساب پیش دریافت کمتر یا بیشتر از بهای فروش کالا باشد.

در صورتی که کمتر از بهای فروش کالا باشد ، بقیه وجه نیز از خریدار دریافت می شود و اگر پیش دریافت از نظر مبلغ بیش از بهای کالای فروخته شده باشد ، بقیه وجه به خریدار مسترد می شود و یا با توافق خریدار ، بقیه وجه برای خریدهای بعدی در حساب وی محفوظ می ماند.

6-ذخیره مالیات بر درآمد (در توضیح بدهی ها) :

ذخیره ها ، بدهی هایی هستند که پرداخت آنها قطعی بوده ولی میزان آنها از نظر مالی دقیقاً مشخص نیست و یا بررسی همه جانبه میزان آنها پیش بینی شده و در حساب ذخیره ها منظور می شود.

یکی از ذخیره های مهم ، ذخیره مالیات بر درآمد موسسات و شرکت ها است که حسابداران در پایان هر دوره مالی آن را بر اساس قوانین مالیاتی و تجربیات قبلی محاسبه کرده و در حساب ها منظور می نمایند.

موسسات مکلف هستند تا 4 ماه بعد از دوره مالی نسبت به پرداخت مانده حساب ذخیره مالیات بر درآمد به وزارت امور اقتصادی و دارایی ( اداره مالیات ) اقدام نمایند.

چون مبلغ ذخیره مالیات بر درآمد تخمینی است و مبلغ دقیق و قطعی آن پس از رسیدگی ممیز مالیاتی مشخص می شود ، معمولاً مبلغ تخمینی با مبلغ قطعی مالیات که طی برگ تشخیص قطعی به موسسه ابلاغ می شود ، مغایرت دارد و غالباً مبلغ برگ تشخیص قطعی بیش از مبلغ ذخیره مالیات بر درآمد خواهد بود که در این صورت بقیه وجه به اداره دارایی بابت باقیمانده مالیات بر درآمد پرداخت خواهد شد.

نکته :

در صورتی که وجه پرداختی به اداره دارایی بابت مانده حساب ذخیره مالیات بر درآمد بیش از مبلغ برگ تشخیص قطعی باشد ، در این صورت اضافه وجه پرداختی بابت مالیات سال آینده در پرونده مالیاتی موسسه در اداره دارایی قید خواهد شد.

اگر در طی دوره ای به استناد برگ تشخیص مالیات بر درآمد موسسه ای مبلغی بیش از مانده حساب ذخیره مالیات بر درآمد به اداره دارایی بپردازد ، در این صورت ، مانده حساب ذخیره مالیات بر درآمد بدهکار خواهد شد.

نکته :

آگاهی به این نکته ضروری است در پایان دوره مالی باید علاوه بر میزان ذخیره مالیات بر درآمد دوره جاری که تخمین زده شده برابر مانده بدهکار ذخیره مالیات بر درآمد نیز به بستانکار حساب مذکور منظور شود تا مانده آن بعد از تعدیل برابر ذخیره مالیات بر درآمد مورد نیاز در پایان دوره باشد.

میزان مانده بدهکار حساب ذخیره مالیات بر درآمد قبل از تعدیل پایان دوره در صورت بی اهمیت بودن مبلغ آن به شرح فوق اصلاح خواهد شد.

در صورتی که رقم مانده بدهکار حساب ذخیره مالیات بر درآمد از اهمیت نسبی برخوردار باشد ، به طریق دیگری اصلاح خواهد شد.

7-حصه جاری بدهی های بلند مدت :

اگر موعد پرداخت قسطی از بدهی های بلند مدت در دوره جاری یا آتی فرا رسیده باشد ، باید قسط قابل پرداخت را از بدهی های بلند مدت تفکیک و تحت عنوان حصه جاری بدهی های بلند مدت پرداختنی منظور کرد تا در سررسید به پرداخت آن اقدام نمود.

در بدهی های بلند مدت پرداختنی راجع به این مورد توضیح کافی داده شده است.

بدهی ها

ب- بدهی های بلند مدت پرداختنی (در توضیح بدهی ها) :

اگر بدهی های ایجاد شده در دوره مالی مالی جاری و آتی پرداخت نشود و سررسید پرداخت آنها پس از سپری شدن دوره مالی آنتی باشد در این صورت این گونه بدهی ها را بدهی های بلند مدت پرداختنی گویند.

برای پرداخت بدهی های بلند مدت ، باید به گونه ای برنامه ریزی کرد تا بتوان درموعد معین نسبت به واریز بدهی به انضمام سود تضمین شده آن که معمولاً مبلغ قابل توجهی است ، اقدام کرد.

انواع بدهی های بلند مدت :

1-وام بلند مدت پرداختنی :

یکی از انواع بدهی های بلند مدت ، وام پرداختنی است که تحت قرارداد با یک موسسه اعتباری مانند بانک در قبال وثیقه معتبر ، اخذ می شود.

بازپرداخت این نوع وام ها طولانی بوده و معمولاً بیش از دو سال و حتی 10 الی 20 سال طول می کشد تا وام به طریقه اقساط پرداخت شود.

نمونه هایی از این نوع وام ها عبارت است از : وام احداث مسکن ، وام تولیدی ، وام توسعه و گسترش کارخانه ها.

توضیح :

از مشخصه های وام های بلند مدت ، قابل توجه بودن مبلغ و طولانی بودن مدت بازپرداخت آنها بوده و پرداخت اقساط معمولاً چندین سال پس از دریافت وام شروع می شود. مانند وام احداث مسکن که برای احداث مجتمع های مسکونی پرداخت می شود که با توجه به توان مالی دریافت کنندگان وام ، اقساط ماهانه مناسبی در نظر گرفته می شود تا وام طی اقساط چندین ساله بازپرداخت شود.

2-اسناد پرداختنی بلند مدت :

اگر موسسه ای در ازای خرید دارایی ها و یا انجام خدمات توسط دیگران به جای پرداخت وجه نقد ، چک یا سفته یا برات به سررسید بعد از دوره جاری و آتی به فروشندگان تسلیم نماید ، در این صورت چک ها ، سفته ها و یا برات های صادره مذکور را جزو اسناد پرداختنی بلند مدت منظور خواهند کرد.

3-اوراق قرضه پرداختنی :

موسسات تولیدی و بازرگانی می توانند علاوه بر اخذ وام از بانک ها از طریق صدور اوراق قرضه و عرضه آن به مردم منابع مالی خود را تامین نمایند.

مواد قانونی (در توضیح بدهی ها) :

در قانون تجارت از ماده 51 تا 72 درباره نحوه انتشار – عرضه – سود تضمین شده – تبدیل و بازپرداخت اوراق قرضه ، مقررات قانونی قید شده است که در اینجا موادی از قانون مذکور ذکر می شود :

ماده 52 قانون تجارت :

ورقه قرضه ، ورقه قابل معامله ای است که معرف مبلغی وام است با سود که تمامی آن یا اجزای آن در موعد یا مواعد معینی باید مسترد شود.

برای ورقه قرضه ممکن است علاوه بر سود ، حقوق دیگری نیز شناخته شود.

ماده 53 قانون تجارت :

دارندگان اوراق قرضه در اداره امور شرکت هیچ گونه دخالتی نداشته و فقط بستانکار شرکت محسوب می شوند.

بند 9 ماده 58 قانون تجارت :

مبلغ قرضه و مدت آن ، همچنین مبلغ اسمی هر ورقه و نرخ سودی که احتمالاً برای ورقه قرضه در نظر گرفته شده است ، موعد یا مواعد و شرایط بازپرداخت اصل و سود و … ، در صورتی که اوراق قرضه قابل بازخرید باشد ، شرایط و ترتیب بازخرید باید در اطلاعیه انتشار اوراق قرضه ذکر شود.

با توجه به موارد قانونی مربوط به اوراق قرضه ، موسساتی که مجوز صدور اوراق قرضه را کسب نمایند ، می توانند اوراق قرضه را صادر کرده و به عموم مردم عرضه کنند ، مردم نیز با پرداخت وجه اوراق قرضه برای مدتی معین مبلغی را به صادر کننده اوراق با شرایطی که اعلام شده قرض خواهند داد.

نکته :

معمولاً برای جلب اعتماد خریداران اوراق قرضه از بابت دریافت اصل و سود در موعد معین ، بانک ها با دریافت کارمزد از صادر کنندگان اوراق قرضه ، پرداخت اصل و سود آن را به خریداران تضمین می نمایند ، تا اگر صادر کننده در موقع معین نتوانست وجه اوراق قرضه و سود متعلقه را پرداخت نماید بانک تضمین کننده ، نسبت به پرداخت آنها اقدام نماید.

بدهی های احتمالی (در توضیح بدهی ها) :

بدهی هایی که احتمال قطعی شدن آنها در آینده به علت عدم وجود اسناد و مدارک و اطلاعات کافی مشخص نبوده و در نتیجه ارزیابی و ثبت آنها دقیقاً امکان پذیر نباشد ، بدهی های احتمالی می گویند.

انواع بدهی های احتمالی :

1-تضمین بدهی دیگران توسط موسسه :

اگر موسسه ای بدهی اشخاص ، همکاران و آشنایان را تضمین نماید ، به این معنی که در صورت عدم پرداخت بدهی توسط آنها ، موسسه بدهی مذکور را بپردازد ، به این اقدام تضمین بدهی دیگران توسط موسسه می گویند.

البته کمتر اتفاق می افتد که پرداخت بدهی تضمین شده به عهده موسسه قرار گیرد.

به هر حال این گونه تضمین ها را موسسه به عنوان بدهی های احتمالی تلقی کرده ، طی یادداشت های گزارش پایان دوره ذکر می کنند و به این طریق به اطلاع صاحبان موسسه و اشخاص ذینفع می رسانند.

2-تضمین خدمات بعد از فروش :

معمولاً فروشندگان کالا به منظور آگاه کردن مشتریان از مرغوبیت کالای خود و همچنین جلب مشتریان بیشتر ، به خریداران تضمین می دهند که تا مدت معینی خدمات پس از فروش مانند راه اندازی و تعمیر و تعویض قطعات یدکی کالای فروخته شده را بدون اخذ مبلغی از خریدار ، به عهده می گیرند.

در این صورت ، چنانچه فروشندگان کالاها فاقد امکانات کافی و فنی برای انجام تعهد باشند ، می توانند با موسسات دیگری که دارای توان فنی مورد نیاز هستند ، قرارداد منعقد کنند تا به موقع نسبت به انجام تعهد خود نسبت به کالای فروخته شده اقدام کرده ، هزینه آن را پرداخت نمایند.

از آنجا که وقوع این نوع قراردادها در آینده است ، بنابر این ، در مورد میزان تعهدات آنها در پایان دوره مالی نمی توان به درستی اظهار نظر کرد.

به همین علت ، این گونه تعهدات در یادداشت های پایان دوره منعکس می شود.

البته ممکن است تعهدات حاصل از این نوع تضمین را تا میزان مناسبی بر اساس تجربیات قبلی پیش بینی کرد ، که در این صورت باید ذخیره مناسبی بابت آن در حساب ها منظور شود.

3-خسارت ناشی از محکومیت دعاوی (در توضیح بدهی ها) :

موسسات به خاطر فعالیت هایی که دارند ، ممکن است در بعضی مواقع مسائل و مشکلات با موسسات دیگر پیدا کنند که با مراجعه به دادگاه نسبت به حل و فصل آنها اقدام نمایند.

معمولاً جریان رسیدگی به دعاوی طرح شده به خاطر تکمیل اسناد و مدارک و دعوت طرفین دعوی مدتی طول می کشد.

هر گاه در پایان دوره مالی ، پرونده ای در دادگاه در حال رسیدگی بوده و رای نهایی صادر نشده باشد و احتمال محکومیت موسسه دایر بر پرداخت خسارت وجود داشته باشد ، در این صورت احتمال پرداخت خسارت را جزو بدهی های احتمالی تلقی خواهند کرد.

برای گزارش بدهی های احتمالی ناشی از دعاوی باید هوشیارانه عمل کرد.

زیرا ممکن است گزارش بدهی مذکور بر علیه موسسه توسط افراد ذینفع مورد سوء استفاده قرار گیرد و حقوق موسسه ضایع شود.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا