حسابداری

بهسازی، نوسازی و جایگزینی دارایی ها

بهسازی، نوسازی و جایگزینی دارایی ها ، هزینه های سرمایه ای غیر مستمری هستند که باعث افزایش خدمات رسانی بالقوه دارایی ها می شوند.

این هزینه ها ممکن است باعث افزایش عمر مفید اقتصادی دارایی ، افزایش تولید یا کاهش هزینه های تولید هر واحد محصول شوند.

بنابراین هزینه های سرمایه ای مذکور با خدمات رسانی آتی دارایی ها در ارتباط بوده و باید با درآمد دورره ای که از خدمات مذکور استفاده می گردد ، تطابق داده شوند.

در بهسازی و نوسازی دارایی ها ممکن است قطعات بهتر جایگزین قطعات فرسوده گردند و ممکن است به آن لفظ جایگزینی نیز اطلاق شود.

تفکیک بین سه اصطلاح فوق عموماً مشکل است و به بحث حسابداری آنها ارتباطی ندارد.

به این نوع هزینه ها ، اغلب نوسازی یا مدرنیزه کردن دارایی ها گفته می شود.

روش صحیح حسابداری (در توضیح بهسازی، نوسازی و جایگزینی دارایی ها) :

تا جایی که نوسازی دارایی شامل جایگزینی قطعات نو به جای قطعات فرسوده و کهنه است ، روش صحیح حسابداری عبارت است از حذف بهای تمام شده و سهم مناسبی از استهلاک انباشته و نیز افزودن بهای تمام شده قطعات جدید به حساب دارایی مذکور.

اگر نوسازی شامل تعویض قطعه نبوده و تنها منحصر به برخی تغییرات در دارایی ثابت باشد ، در آن صورت هزینه های صرف شده به ارزش دفتری دارایی یا استهلاک انباشته آن بدهکار می شود.

در ادامه بحث ، این سه مرحله به تفصیل مورد بررسی قرار می گیرد :

1 )

اگر حساب قطعات مختلف یک دارایی با عمر اقتصادی متفاوت جداگانه نگهداری می شد ، از لحاظ حسابداری مشکلی پیش نمی آمد.

مثال :

برای مثال فرض کنید یخچال نگهداری مواد غذایی به همراه مخزن شیشه ای آن با هزینه 20 میلیون ریال ساخته می شود که از این مبلغ 4 میلیون ريال مربوط به مخزن شیشه ای آن است.

عمر اقتصادی دستگاه مذکور 20 سال و عمر اقتصادی مخزن شیشه ای 5 سال می باشد.

چنانچه یک حساب دفتر کل ایجاد شود ، مشکل تعویض مخزن شیشه ای در 5 سال و نحوه برخورد با آن به وجود می آید.

پس بهتر است که دو حساب جداگانه با عناوین مخزن شیشه ای و یخچال ایجاد شود تا بتوان مخزن شیشه ای را 5 ساله و یخچال را 20 ساله مستهلک نمود.

حال فرض کنید مخزن شیشه ای در ابتدای  سال پنجم باید عوض شده و یک مخزن جدید به مبلغ 5.400.000 ريال جایگزین آن شود که با توجه به استفاده از مواد مخصوصی در ساخت آن ، طول عمر مخزن جدید 10 سال برآورد می شود ( بدون ارزش اسقاط ).

ثبت روزنامه جایگزینی مخزن به شرح زیر می باشد (در توضیح بهسازی، نوسازی و جایگزینی دارایی ها) :

ستهلاک انباشته مخزن شیشه ای : (5 / 4) * 4 میلیون ريال)

استهلاک انباشته مخزن شیشه ای               3.200.000

زیان تعویض مخزن                                800.000

.               دارایی ها – مخزن شیشه ای                            4.000.000

ثبت تعویض مخزن شیشه ای قدیمی که ارزش دفتری مخزن قدیمی به عنوان زیان شناسایی شد.

دارایی ها – مخزن شیشه ای                     5.400.000

.                 نقد                                                      5.400.000

ثبت جایگزینی مخزن جدید به جای مخزن قدیمی

استهلاک مخزن جدید سالانه 540.000 ريال (10 / 5.400.000 ريال) می باشد.

بدین ترتیب تغییری در حساب یخچال ایجاد نمی شود.

2 )

هزینه سرمایه ای که منجر به تعویض قطعه نمی شود اما باعث افزایش ظرفیت دارایی یا بهبود کارآیی آن می گردد ( بدون این که عمر اقتصادی آن تغییر کند ) ، به حساب دفتر کل دارایی بدهکار شده و طی عمر اقتصادی باقیمانده دستگاه مستهلک می گردد.

این فرآیند مانند مورد قبلی در ارتباط با افزایش دارایی است.

3 )

بهای تمام شده دارایی نوسازی و تعمیر شده ، اغلب به طور مستقیم به حساب استهلاک انباشته بدهکار می شود.

علت انجام این کار آن است که معمولاً با انجام عملیات تعمیر و نوسازی طول عمر اقتصادی دارایی بیشتر شده و مجدداً آماده خدمات رسانی در دوره های آتی می گردد.

این فرآیند از لحاظ تئوری صحیح بوده و ممکن است برای مقاصد مالیاتی از آن استفاده شود ، اما باید از به کار گیری نامشخص آن خصوصاً در زمانی که هزینه سرمایه ای مربوط به افزایش و جایگزینی دارایی می باشد ، خودداری شود.

بهسازی، نوسازی و جایگزینی دارایی ها

هزینه های جابجایی و ترتیب مجدد دارایی ها (در توضیح بهسازی، نوسازی و جایگزینی دارایی ها) :

 

هزینه های ترتیب مجدد ماشین آلات و تجهیزات برای استفاده بهینه از فضای کارخانه را می توان در حساب جداگانه ای نگهداری کرده و طی مدت زمانی که احتمال می رود از منافع ترتیب مجدد استفاده شود ، مستهلک نمود.

البته این دوره معمولاً کوتاه است چرا که امکان جابجایی دوباره ماشین آلات همواره وجود دارد.

هزینه های تغییر مکان و جابجایی تمام بخش های کارخانه یا دفتر کار را می توان به همین ترتیب ثبت نمود ، مگر این که این تغییر و جابجایی غیر معمول و غیر متداول باشد.

در این گونه موارد هزینه های مذکور بخشی از زیان غیر مترقبه (فوق العاده) دوره تلقی می شوند.

البته در عمل ، اغلب واحدهای تجاری هزینه های نقل و انتقال و جابجایی را جزو هزینه های جاری دوره تلقی می نمایند.

تعمیرات و نگهداری عادی :

طی دوره استفاده از دارایی ها معمولاً هزینه های تعمیر و نگهداری معمولی برای تداوم استفاده از آنها و نگه داشتن دارایی ها در وضعیت مطلوب انجام می شود.

این نوع هزینه ها نه باعث افزایش ارزش دارایی شده و نه عمر مفید اقتصادی آن را افزایش می دهد.

روش ارجح آن است که هزینه های مذکور جزو هزینه های جاری دوره منظور شوند ، چرا که هزینه های تعمیر و نگهداری به دفعات انجام شده و به دوره جاری مربوط می شوند.

البته هر گونه هزینه غیر معمول و غیر مترقبه نظیر آتش سوزی و غیره ، چنانچه دارایی از پوشش بیمه ای برخوردار نباشد ، به عنوان زیان غیر مترقبه شناسایی می گردد.

یکی از روش های بحث انگیز در این مورد آن است که هزینه های تعمیر و نگهداری که با اهمیت بوده و از دوره ای به دوره دیگر تغییر می کنند ؛ پیش بینی شده و طی عمر مفید دارایی مورد نظر به حساب هزینه منظور می شوند.

در این روش کلی هزینه های تعمیر و نگهداری در زمان تحصیل یک دارایی پیش بینی شده و هزینه تعمیرات در هر دوره حسابداری بر مبنای کل هزینه های تعمیر و نگهداری به حساب مذکور بدهکار می گردد.

در مقابل نیز حساب ذخیره تعمیرات پیش بینی شده بستانکار می شود.

البته از لحاظ مالیاتی تنها هزینه های واقعی از درآمد دوره قابل کسر می باشد.

مثال (در توضیح بهسازی، نوسازی و جایگزینی دارایی ها) :

 

برای مثال فرض کنید که هزینه های تعمیر سالانه یکی از ماشین آلات شرکتی 250.000 ريال پیش بینی می شود.

در سال اول هزینه ای انجام نشده ولی در سال دوم مبلغ 400.000 ريال صرف تعمیرات ماشین مذکور شده است.

ثبت های روزنامه لازم طی سال های اول و دوم به شرح زیر می باشد :
پایان سال اول :

هزینه های تعمیر و نگهداری                        250.000

.             ذخیره هزینه های برآوردی تعمیرات                 250.000

ثبت هزینه های پیش بینی شده تعمیرات و نگهداری

طی سال دوم : (در توضیح بهسازی، نوسازی و جایگزینی دارایی ها)

ذخیره هزینه های برآوردی تعمیرات                    400.000

.            نقد ، قطعات و غیره                                         400.000

پایان سال دوم :

هزینه های تعمیر و نگهداری                           250.000

.             ذخیره هزینه های برآوردی تعمیرات                   250.000

ثبت هزینه های پیش بینی شده تعمیرات و نگهداری

در پایان سال دوم ، حساب ذخیره هزینه های برآوردی 100.000 ريال ( 100.000 ريال = 400.000 ريال – 500.000 ريال ) مانده بستانکار دارد.

البته ممکن است به دلیل وقوع هزینه های زیاد یا برآورد کم حساب ذخیره ، مانده حساب مذکور بدهکار نیز شود.

برخی ممکن است با این روش موافق نباشند.

بعضی از حسابداران معتقدند که این مورد یک ذخیره عملیاتی است ( و وسیله ای برای تعدیل درآمد ) و باعث کتمان این واقعیت می گردد که با افزایش مدت زمان استفاده از یک دارایی ، هزینه های تعمیر و نگهداری آن بیشتر می شود.

عده ای دیگر نیز سوال می کنند که آیا می توان برآورد صحیح و قابل اتکایی از مبلغ ذخیره تعمیرات داشت ؟ (در توضیح بهسازی، نوسازی و جایگزینی دارایی ها)

و بالاخره این که مانده بستانکار حساب ذخیره را نمی توان بخشی از حقوق صاحبان سهام تلقی نمود چرا که منطقی نیست هزینه ای را بدهکار کرده و حقوق صاحبان سهام را افزایش داد.

طبقه بندی این ذخیره به عنوان بدهی نیز سوال برانگیز است  ، چرا که قانوناً بدهی ایجاد نشده است.

تلقی آن به عنوان حساب ارزیابی دارایی ( که در ترازنامه از دارایی مربوطه کسر یا به آن اضافه شود ) نیز با این فرض است که تعمیرات تحقق یافته به معنای استهلاک بیشتر است ، در نتیجه ارزش دفتری دارایی کاهش می یابد.

این روش احتمالاً کم اشکال ترین راه حل است چرا که با گزارش گری تلقی مانده بدهکار حساب ذخیره به عنوان دارایی مطابقت دارد و از لحاظ ماهیت نیز مانند پیش پرداخت هزینه تعمیرات است.

پیش بینی هزینه تعمیرات دقیقاً منطبق با مدل فرضی حسابداری مالی نمی باشد.

تحقق هزینه های برآوردی تعمیرات با کمبود واقعیت ها و مستندات کافی همراه بوده و ممکن است مدیریت واحد تجاری را به پذیرش سایر روش های تعدیل درآمد ترغیب نماید.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا