حسابداری صنعتی

تحلیل هزینه حجم فعالیت و سود

تحلیل هزینه حجم فعالیت و سود : در این مقاله نحوه استفاده از تجزیه و تحلیل هزینه ، حجم فعالیت و سود در تصمیم گیری های مدیریت نشان داده می شود. مدیریت ، در تصمیم گیری های خود باید روابط بین قیمت فروش ، حجم فروش و هزینه ها را بداند. همچنین برای مدیریت باید مشخص باشد که کدام هزینه ها با حجم فعالیت تغییر می کند و کدام هزینه ها با حجم فعالیت تغییر نمی کنند. بدون داشتن این اطلاعات ، مدیریت نمی تواند به طور دقیق اثر تغییرات در قیمت فروش ، حجم فعالیت و هزینه ها را بر روی سود عملیاتی تعیین نماید.

تجزیه و تحلیل سر به سر

تجزیه و تحلیل سر به سر قسمتی از تجزیه و تحلیل هزینه حجم فعالیت و سود می باشد.

نقطه سر به سر سطحی از فروش است که جمع درآمد فروش با جمع هزینه ها برابر باشد و در این سطح فروش ، سود یا زیان وجود ندارد و سود عملیاتی مساوی صفر می باشد.

سود عملیاتی از رابطه زیر به دست می آید :

جمع هزینه ها  – جمع درآمد فروش  = سود عملیاتی

جمع هزینه ها شامل هزینه های تولیدی ، اداری و توزیع و فروش می باشد.

سود خالص ( سود پس از کسر مالیات ) به صورت زیر محاسبه می گردد :

مالیات – سود عملیاتی = سود خالص

جمع هزینه ها را می توان به هزینه های ثابت و متغیر تفکیک نمود.

در نقطه سر به سر جمع درآمد فروش با جمع هزینه ها مساوی است و سود عملیاتی مساوی صفر است.

در نقطه سر به سر فرمول محاسبه سود عملیاتی را می توان به صورت زیر نوشت :

جمع هزینه ها = جمع درآمد فروش

یا

جمع هزینه های متغیر + جمع هزینه های ثابت  = جمع درآمد فروش

یا

= ( تعداد فروش * قیمت فروش هر واحد محصول )

(تعداد فروش * هزینه متغیر هر واحد محصول) + جمع هزینه های ثابت

قیمت فروش هر واحد محصول =P

تعداد فروش =X

هزینه متغیر هر واحد محصول =V

جمع هزینه های ثابت طی دوره =F

در نقطه سر به سر رابطه فوق را به صورت زیر می توان نشان داد :

PX = F + VX

یا

PX – VX = F

X ( P – V ) = F

تعداد فروش در نقطه سر به سر :

(P-V)/X=F

هزینه متغیر هر واحد محصول (V) ، شامل اقلام زیر است :

1- هزینه های متغیر تولیدی ؛

2- هزینه های متغیر اداری ؛

3- هزینه های متغیر توزیع و فروش ؛

هزینه های ثابت (F) طی دوره شامل اقلام زیر است :

1- هزینه های ثابت تولیدی ؛

2- هزینه های ثابت اداری ؛

3- هزینه های ثابت توزیع و فروش ؛

حاصل تفاوت قیمت فروش هر واحد محصول و هزینه متغیر هر واحد محصول (P-V) را حاشیه فروش هر واحد محصول نامند.

برای محاسبه مبلغ فروش در نقطه سر به سر ، طرفین فرمول محاسبه تعداد فروش در نقطه سر به سر را در  (P)  ضرب می کنیم.

X = F / ( P –V )

PX = P ( F / ( P – V ) ) = (F/((P-V)/P) = (F=1-(V/P))

مبلغ فروش در نقطه سر به سر :

PX = F/ (1-(V/P))

با بررسی فرمول های نقطه سر به سر مشخص می شود که در صورتی که جمع هزینه های ثابت (F) یا هزینه های متغیر هر واحد محصول (V)  افزایش یابد ، نقطه سر به سر نیز افزایش خواهد یافت و در صورت افزایش قیمت فروش هر واحدمحصول (P) نقطه سر به سر کاهش پیدا می کند.

نقطه سر به سر برای دوره زمانی مشخصی محاسبه می گردد.

تحلیل هزینه حجم فعالیت و سود

مفروضات تجزیه و تحلیل هزینه حجم فعالیت و سود :

مفروضات تجزیه و تحلیل مربوطه به شرح زیر است :
1 )

جمع درآمد فروش به نسبت مستقیم با تغییر تعداد فروش تغییر پیدا می کند یا قیمت فروش هر واحد محصول ثابت می باشد.

2 )

جمع هزینه ها را می توان به هزینه های ثابت و هزینه های متغیر تفکیک نمود ؛

3 )

جمع هزینه های متغیر به نسبت مستقیم با تغییر تعداد فروش تغییر پیدا می کند یا هزینه متغیر هر واحد محصول ثابت می باشد.

4 )

جمع هزینه های ثابت در دامنه مربوط فعالیت ثابت می باشد.

5 )

حجم تولید یا حجم فروش مساوی می باشد یا تغییرات تعداد موجودی اول دوره و موجودی پایان دوره صفر می باشد.

6 )

در مورد شرکت هایی که دارای چند محصول می باشند ، ترکیب فروش ثابت می باشد.

صورت سود و زیان به روش حاشیه فروش :

حاصل تفاوت درآمد فروش و جمع کلیه هزینه های متغیر را ” حاشیه فروش ” می نامند.

در صورتی که حاشیه فروش بیشتر از هزینه های ثابت باشد ، دارای سود و اگر حاشیه فروش کمتر از هزینه های ثابت باشد دارای زیان می باشیم.

در نقطه سر به سر حاشیه فروش با جمع هزینه های ثابت برابر می باشد.

روش ترسیمی تجزیه و تحلیل هزینه حجم فعالیت و سود براساس جمع درآمد فروش و جمع هزینه های گزارش شده می باشد.

جمع درآمد فروش و جمع هزینه ها ، هر دو تابع حجم فروش و به صورت خط راست می باشد.

تصویر زیر ، نمودار هزینه، حجم فعالیت و سود ( که نمودار سر به سر نیز نامیده می شود ) را نشان می دهد.

تحلیل هزینه حجم فعالیت و سود

برای رسم نمودار هزینه، حجم فعالیت و سود ، موارد زیر باید در نظر گرفته شود :
1 )

هزینه های ثابت سالانه مبلغ 2.000.000 ريال است که به صورت خط افقی می باشد. جمع هزینه های ثابت با تغییر حجم فعالیت تغییر پیدا نمی کند.

2 )

برای رسم خط جمع هزینه ها ، هزینه های متغیر به نرخ 2.500 ريال برای هر واحد محصول به جمع هزینه های ثابت اضافه می گردد.

چون خط جمع هزینه ها یک تابع خطی است ، برای رسم این خط فقط دو نقطه لازم است.

در صورتی که حجم فروش مساوی صفر باشد ، حجم هزینه ها مساوی جمع هزینه های ثابت می باشد.

جدول زیر دو نقطه بر روی خط جمع هزینه ها را نشان می دهد :

محور افقی                                                  محور عمودی                                          نقطه در نمودار

.  تعداد                                                     =جمع هزینه ها

.  فروش                                       (تعداد فروش) 2500+2000000

————                                —————————————–                            ——————

.     0                                     2.000.000 = (0*2500) + 2.000.000                                  A

.  1.000                             4.500.000 = (1.000 * 2.500 ) + 2.000.000                            B

3 )

خط جمع درآمد فروش از حاصل ضرب قیمت فروش هر واحد محصول که مبلغ 4.500 ريال است در تعداد فروش به دست می آید که به صورت خط راست می باشد (قیمت فروش هر واحد محصول ثابت است).

برای رسم خط فروش ، تعیین دو نقطه بر روی این خط لازم می باشد.

محور افقی                                                    محور عمودی                                        نقطه در نمودار

.  تعداد                                                     =جمع درآمد فروش

.  فروش                                                (تعداد فروش) 4.500

————                                —————————————–                            ——————

.     0                                                      0 = 0*4.500                                                  O

.  1.000                                        4.500.000 = 1.000 * 4.500                                        B

تفاوت بین خط جمع درآمد فروش و خط جمع هزینه ها ، سود یا زیان در هر سطحی از تعداد فروش را نشان می دهد.

در سطح فروش 1000 واحد ، خط جمع درآمد فروش ، خط جمع هزینه ها را قطع می کند که همان نقطه سر به سر می باشد. درهر سطحی از فروش که بالاتر از نقطه سر به سر باشد ، جمع درآمد فروش بیشتر از جمع هزینه ها است و دارای سود می باشیم.

در هر سطحی از فروش که پایین تر از نقطه سر به سر باشد ، جمع درآمد فروش کمتر از جمع هزینه ها است و در نتیجه دارای زیان می باشیم.

نمودار سود و حجم فعالیت :

روش دیگر ترسیمی تجزیه و تحلیل هزینه حجم فعالیت و سود در شکل زیر نشان داده شده است :

تحلیل هزینه حجم فعالیت و سود

این نمودار را نمودار سود و حجم فعالیت نامند. این نمودار اثر تغییر در حجم فعالیت بر روی سود عملیاتی را نشان می دهد.

رابطه محاسبه سود عملیاتی به قرار زیر است :

جمع هزینه ها – جمع درآمد فروش = سود عملیاتی

 PX – ( F + VX )=

PX – F – VX=

 ( P – V ) X – F=

رابطه بین سود عملیاتی و حجم فروش یک رابطه خطی است که شیب این  خط (P-V) حاشیه فروش هر واحد محصول می باشد.

برای رسم این خط ، دو نقطه به شرح زیر تعیین می گردد :

محور افقی                                                    محور عمودی                                        نقطه در نمودار

تعداد فروش                     2.000.000 – تعداد فروش * 2.000 = سود عملیاتی

————                                —————————————–                            ——————

.     0                                     2.000.000 = 2.000.000 – (0*2.000)                                   A

.  1.000                                      0 = 2.000.000 (1.000 * 2.000 )                                    B

 

با توجه به فرمول محاسبه تعداد فروش در نقطه سر به سر و خط سود عملیاتی ، هر کدام از عوامل قیمت فروش هر واحد محصول ، هزینه متغیر هر واحد محصول و هزینه های ثابت به تنهایی تغییر نماید ، نقطه سر به سر و خط سود عملیاتی نیز تغییر می کنند.

اگر هر دو عامل قیمت فروش هر واحد محصول و هزینه متغیر هر واحد محصول تغییر نمایند ، نقطه سر به سر و خط سود عملیاتی فقط در شرایطی تغییر نمی کنند که حاشیه فروش هر واحد محصول (P-V) تغییر نکند .

محاسبه تعداد و مبلغ فروش برای کسب مبلغ مشخصی سود عملیاتی :

تجزیه و تحلیل هزینه حجم فعالیت و سود را می توان برای تعیین تعداد و مبلغ فروش برای کسب مبلغ مشخصی سود عملیاتی (I ) استفاده کرد.

رابطه محاسبه سود عملیاتی به شرح زیر می باشد :

جمع هزینه ها – جمع درآمد فروش = سود عملیاتی

(جمع هزینه های متغیر + جمع هزینه های ثابت) – جمع درآمد فروش= سود عملیاتی

 

= سود عملیاتی

 

(تعداد فروش * هزینه متغیر هر واحد محصول) – جمع هزینه های ثابت – (تعداد فروش * قیمت فروش هر واحد محصول)

I = PX – F – VX

یا

PX = F + VX + I

I = ( P – V )X – F

I + F = ( P-V ) X

تعداد فروش برای کسب مبلغ I  ريال سود عملیاتی :

X = ( F + I ) / ( P – V )

فرمول محاسبه مبلغ فروش برای کسب I ريال سود عملیاتی به قرار زیر است :

PX = (F +I ) / ( 1- (V/P))

تجزیه و تحلیل حجم فعالیت و سود را همچنین می توان برای تعداد و مبلغ فروش برای کسب مبلغ مشخصی سود خالص (سود پس از کسر مالیات ) استفاده کرد :

مالیات – سود عملیاتی = سود خالص

(نرخ مالیاتی) ( سود عملیاتی) – (سود عملیاتی) = سود خالص

T = نرخ مالیاتی

Y = سود خالص

Y = I – IT

Y = I (1- T)

I = Y / (1-T)

نسبت حاشیه ایمنی :

حاشیه ایمنی تفاوت فروش مورد انتظار ( یا فروش واقعی ) و فروش در نقطه سر به سر می باشد که به صورت درصدی از فروش مورد انتظار ( یا فروش واقعی ) بیان می گردد.

در صورتی که این نسبت بزرگ باشد ، نشان گر این مطلب است که اگر فروش کاهش یابد ، به احتمال کمتری فعالیت زیر نقطه سر به سر خواهد بود.

نسبت حاشیه ایمنی با استفاده از فرمول زیر محاسبه می گردد :
فروش مورد انتظار / ( فروش در نقطه سر به سر – فروش مورد انتظار) = نسبت حاشیه ایمنی

 

هر قدر نسبت حاشیه ایمنی بزرگ تر باشد ، ریسک کمتری به همراه خواهد داشت.

تجزیه و تحلیل ترکیب فروش :

بحثی که تا کنون در مورد تجزیه و تحلیل هزینه حجم فعالیت و سود داشته ایم مربوط به شرکت هایی است که فقط در تولید با خرید و فروش یک نوع محصول فعالیت می کنند.

در صورتی که ، شرکتی در تولید یا خرید و فروش چند نوع محصول فعالیت داشته باشد ، تجزیه و تحلیل مذکور را تجزیه و تحلیل ترکیب فروش نامند.

ترکیب فروش ، درصد فروش هر کدام از محصولات به جمع فروش کلیه محصولات می باشد که به روش زیر محاسبه می گردد :

تعداد فروش کلیه محصولات / تعداد فروش هر نوع محصول = درصد ترکیب فروش

 

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا