حسابداری مالیاتی

تعریف مالیات و انواع آن

تعریف مالیات و انواع آن : در این مقاله به تعریف مالیات و بررسی انواع آن و اثبات مشروعیت آن خواهیم پرداخت.

اخذ مالیات از دیرباز در جوامع بشری موسوم بوده است و دولت ها با اخذ خراج و مالیات ، درآمد کسب و آن را در راه هزینه های جامعه ، خرج می نموده اند.

بعضی دولت ها در اخذ آن زیاده روی نموده و با اخذ بیش از حد آن ، فشار بر عوام مردم را زیاد و موجبات نارضایتی مردم را فراهم می نموده اند.

در بعضی از دولت ها این فشار کمتر و سعی در وصول درآمد از طرق دیگر داشته اند ، لیکن می توان گفت که دولتی را نمی توان یافت که کلاً مالیات از جامعه خود دریافت ننموده باشد.

تعریف مالیات (در توضیح تعریف مالیات و انواع آن) :

مالیات مبلغی است که افراد و مؤسسات برای تأمین بخشی از هزینه ها و تحقق برخی از اهداف دولت می پردازند و معمولاً متناسب با میزان درآمد ، و یا ثروت آن ها  تعیین می گردد.

دولت ها مالیات را برای رسیدن به اهدافی وضع می کنند.

اهداف وضع مالیات:

1-تحقق بخشی از درآمدهای دولت ؛

2-تعدیل توزیع درآمد و ثروت جامعه ؛

3-کنترل و هدایت مخارج و هزینه ها در اقتصاد ؛

4-کنترل حجم واردات و صادرات ؛

مالیات ها از لحاظ وضع به دو گروه تقسیم می شود (در توضیح تعریف مالیات و انواع آن) :

1-مالیات های مستقیم ؛

2-مالیات های غیرمستقیم ؛

مالیات های مستقیم :

که دولت بر دارایی و درآمد افراد و مؤسسات وضع می کند.

مالیات بر درآمد، مانند 1. مالیات درآمد املاک 2. مالیات بر درآمد حقوقی

مالیات های غیر مستقیم :

که بر قیمت کالاها و خدمات اضافه شده می باشد:

الف) مالیات بر واردات، مانند: 1. حقوق گمرکی

ب) مالیات بر مصرف و فروش، مانند: 1. مالیات نوشابه های غیر الکلی

اشخاص مشمول مالیات :

طبق مواد 1 و 2 قانون مالیات های مستقیم – اصلاحی 27 / 11 / 1380

ماده 1. اشخاص زیر مشمول پرداخت مالیات می باشند (در توضیح تعریف مالیات و انواع آن) :

1-کلیه مالکین نسبت به اموال یا املاک خود واقع در ایران ؛

2-هر شخص حقیقی ایرانی مقیم ایران نسبت به کلیه درآمدهایی که تحصیل می نماید ؛

3-هر شخص ایرانی مقیم خارج از ایران نسبت به کلیه درآمدهایی که در ایران تحصیل می کند ؛

4-هر شخص حقوقی ایرانی نسبت به کلیه درآمدهایی که در ایران یا خارج از ایران تحصیل می نماید ؛

5-هر شخص غیر ایرانی نسبت به درآمدهایی که در ایران تحصیل می نماید و درآمدهای واگذاری امتیازات و …

ماده 2. اشخاص زیر مشمول مالیات های نیستند :

1-وزارتخانه ها و مؤسسات دولتی ؛

2-دستگاههایی که بودجه آنها به وسیله دولت تأمین می شود ؛

3-شهرداری ها ؛

تبصره 1 (در توضیح تعریف مالیات و انواع آن) :

شرکت هایی که سرمایه آنها متعلق به اشخاص و مؤسسه های فوق باشد.

تبصره 2 :

درآمدهای حاصل از فعالیت های اقتصادی از قبیل فعالیت های صنعتی ، معدنی و … مشمول مالیات خواهد بود.

مسئولان اداره امور نسبت به سهم فعالیت مذکور مکلف به انجام دادن تکالیف مربوط طبق مقررات خواهند بود.

تبصره 3 :

معافیت مالیاتی این ماده برای مواردی که از طرف حضرت امام خمینی (ره) یا مقام معظم رهبری دارای مجوز می باشند بر اساس نظر مقام معظم رهبری قابلیت اجرا خواهد داشت.

مالیات بر ارث :

طبق مواد 17 تا 43 قانون مالیات های مستقیم – اصلاحی 27 / 11/ 1380

ماده 17 . هرگاه در نتیجه فوت شخصی اعم از واقعی یا فرضی اموالی از متوفی باقی بماند به شرح زیر مشمول مالیات است (در توضیح تعریف مالیات و انواع آن) :

1-در صورتی که متوفی یا وراث یا هر دو ایرانی مقیم ایران باشند نسبت به سهم الارث هر یک از وراث از اموال مشمول مالیات بر ارث پس از کسر مالیات به نرخ ماده 20 این قانون ؛

2- در صورتی که متوفی و وراث هر دو ایرانی مقیم خارج از ایران باشند سهم الارث هر یک از وراث از اموال و حقوق مالی متوفی که در ایران موجود است به نرخ مذکور در ماده 20 این قانون ؛

3-در مورد اتباع خارجی و سایر موارد نسبت به آن قسمت از اموال و حقوق مالی متوفی که در ایران موجود است کلاً مشمول مالیات به نرخ مذکور در ماده 20 این قانون برای وراث طبقه دوم ؛

وراث متوفی :

حسب ماده 18 به سه طبقه تقسیم می شود :

طبقه اول: پدر، مادر، زن، شوهر، اولاد و اولاد اولاد.

طبقه دوم: اجداد ، برادر خواهر و اولاد آنها.

طبقه سوم: عمو، عمه، دایی، خاله و اولاد آنها.

ماترک مشمول مالیات (در توضیح تعریف مالیات و انواع آن) :

طبق ماده 19. کلیه ماترک متوفی،منقول و غیر منقول و مطالبات قابل وصول و حقوق مالی پس از کسر هزینه کفن و دفن در حدود عرف و عادت و واجبات مالی و عبادی در حدود شرعی و دیون متوفی.

تبصره :

بدهی که متوفی به وراث خود دارد کسر و در مورد مهریه و نفقه ایام عده، تأیید هیأت مذکور لازم نیست و در مورد وراث طبقه دوم و سوم کسر دیون منوط به خود دارای وراث از طبقه ماقبل باشد.

از سهم الارث هر یک از وراث اول مبلغ سی میلیون ریال وراث طبقه اول که کمتر از بیست سال سن داشته یا محجور یا معلول از کار افتاده باشند مبلغ پنجاه میلیون ریال معافیت خواهد بود.

ماده 21 :

اموالی متوفی که تا یکسال پس از قطعیت مالیات و غیر قابل رسیدگی بودن پرونده امر در مراجع مالیاتی طبق قوانین یا احکام خاص مالکیت آنها سلب از مشمول مالیات بر ارث خارج می باشد.

ماده 22 :

در صورتی که به موجب رأی هیأت حل اختلاف مالیاتی مطالبات متوفی غیر قابل وصول تشخیص داده شود، مطالبات مذکور جزء ماترک منظور نمی شود و مالیات وصولی مسترد خواهد شد.

تعریف مالیات و انواع آن

معافیت های مالیاتی (در توضیح تعریف مالیات و انواع آن) :

حسب ماده 24 موارد زیر مشمول معافیت های مالیاتی می باشند :

1.وجوه بازنشستگی و وظیفه و پس انداز خدمت و …

2.اموالی مورد وقف برای سازمان های ماده 2

3. (80%) اوراق مشارکت (50%) ارزش سهام (40%) ارزش سهام در بورس (40%) دارایی در واحدهای تولیدی، و…

ماده 25 (در توضیح تعریف مالیات و انواع آن) :

وراث طبقات اول و دوم نسبت به اموال شهدای انقلاب اسلامی مشمول مالیات بر ارث موضوع این فصل نخواهند بود.

احراز شهادت برای استفاده از مقررات این ماده منوط به تأیید یکی از نیروهای مسلح و یا بنیاد شهید

ماده 26 :

وراث مکلف اند ظرف شش ماه از تاریخ فوت متوفی اظهارنامه ای حاوی کلیه اقلام ماترک با تعیین بهای زمان به ضمیمه مدارک زیر به اداره امور مالیاتی صلاحیتدار تسلیم و رسید دریافت دارند.

رونوشت بدهی متوفی :

رونوشت اوراقی که مثبت حق مالکیت متوفی نسبت به تموال و حقوق مالی است.

اگر اظهارنامه بوسیله وکیل و یا قیم یا ولی داده شود رونوشت وکالت نامه یا قیم نامه.

رونوشت آخرین وصیت نامه :

ماده 27 (در توضیح تعریف مالیات و انواع آن) :

اداره امور مالیاتی صلاحیت دار در مورد ارث ، امور مالیاتی آخرین که اقامتگاه قانونی متوفی در محدوده آن واقع بوده است و اگر متوفی در ایران مقیم نبوده ، اداره امور مالیاتی مربوط در تهران.

ماده 28 :

مشمولین مالیات بر ارث مکلف اند مالیات متعلق را بر اساس اظهارنامه تا سه ماه از انقضای مهلت تسلیم اظهارنامه به رسم علی الحساب پرداخت کنند. امور مالیاتی مکلفند مفاصا حساب را ظرف یک هفته تسلیم نماید.

ماده 30 :

اداره امور مالیاتی مربوطه مکلف است اظهارنامه مؤدیان را طبق مقررات این فصل رسیدگی و ارزش اموال را تشخیص و به شرح زیر عمل کند:

الف) اگر ارزش اموال بیش از پانزده درصد اختلاف نباشد، اظهارنامه را قطعی تلقی نماید.

ماده 31 (در توضیح تعریف مالیات و انواع آن) :

اداره امور مالیاتی باید ازتسلیم اظهارنامه از طرف وراث یا نماینده قانونی آنها در صورت درخواست کتبی ظرف یک هفته گواهینامه متضمن رونوشت مصدق ریز ماترک را صادر و به مؤدی تسلیم نماید.

مالیات ها همواره به عنوان یکی از ابزارهای مهم سیاست گذاری مالی با هدف تأمین درآمد ، رعایت عدالت اجتماعی و تخصیص مجدد منابع و تثبیت اقتصادی از سوی دولت ها به کار گرفته می شوند.

با وجود گسترش نقش دولت در اقتصاد ایران در چند دهه گذشته ، نظام مالیاتی در ایران نه تنها نتوانسته نقش شایان توجهی در تأمین منابع مالی دولت داشته باشد ، بلکه به مرور زمان از توان آن نیز کاسته شده است.

لزوم یافتن منابع جدید مالیاتی (در توضیح تعریف مالیات و انواع آن) :

از طرف دیگر تأکید بر افزایش درآمدهای مالیاتی و کاهش تکیه بر درآمد نفت در سالهای اخیر، بررسی امکان گسترش درآمدهای مالیاتی از طریق یافتن منابع جدید را ضروری می نماید.

معافیت های بخشی یکی از انواع معافیت های موضوعی است که درکشور ما سهم عمده یی از ارزش افزوده بخش ها را از اصابت مالیاتی مصون می دارد.

با ملاحظه ارزش افزوده بخشهای معاف در تولید ناخالص داخلی، شاهد میزان قابل توجهی درآمد از دست رفته ناشی از معافیتهای بخشی می باشیم.

فزونی میزان درآمد از دست رفته (در توضیح تعریف مالیات و انواع آن) :

علاوه بر این معافیت هایی که قانون برحسب نوع فعالیت در بخش های مشمول مالیات قایل گردیده است میزان درآمد از دست رفته را فزونی می بخشد.

عدم موفقیت در نیل به هدف تخصیص مجدد منابع به کمک معافیت های موضوعی از یک سو و ملاحظه سهم معافیتهای بخشی در تولید ناخالص داخلی (با وجود کسری بودجه) از سوی دیگر ، ضرورت بحث اثرات درآمدهای از دست رفته ناشی از معافیت های موضوعی را بیش از پیش روشن می نماید.

معافیت سود سپرده بانکی :

از این رو گزارش حاضر به بررسی اهمیت و وسعت درآمدهای از دست رفته ناشی از معافیت سود سپرده بانکی طی سال های مختلف می پردازد

و اصولاً این سؤال را مطرح می کند که آیا برای تخصیص مجدد منابع ابزاری دقیق تر و کارآتر از اعطای معافیت های بخشی وجود ندارد و این که حذف این درآمدهای از دست رفته ، هدف تخصیص مجدد منابع را تا چه حدی محقق نموده است.

تورم کمتر (در توضیح تعریف مالیات و انواع آن) :

آنچه مسلم است در صورت وصول مبالغ ناشی از معافیت های موضوعی ، دولت با کسری بودجه کمتری مواجه می شد

و از آنجایی که کسری بودجه در ایران یکی از عوامل مؤثر در تورم شناخته می شود ، تورم نسبتاً کمتری در طی سال های مذکور تجربه می نمودیم.

برای اندازه گیری اثرات معافیت سود سپرده بانکی بردرآمدهای دولت، ابتدا سود پرداختی مشخص می شود سپس تحت دو سناریو میزان مالیات از دست رفته تعیین می گردد.

در انتها مالیات از دست رفته را با برخی از اقلام بودجه یی مقایسه خواهیم نمود.

معافیت ها :

معافیت ها همواره به عنوان یک ضرورت در سیستم مالیاتی به منظور تأمین دو هدف عدالت اجتماعی و تخصیص مجدد منابع در قوانین مالیاتی اعمال می گردند.

ازنظر تئوری این معافیت ها عمدتاً به دو دسته معافیتهای موضوعی و پایه درآمدی تقسیم می گردند.

معافیت های موضوعی (در توضیح تعریف مالیات و انواع آن) :

آن دسته از معافیت هایی می باشند که با هدف تخصیص مناسب به نوعی خاص از فعالیت های اقتصادی برای مدت معینی (به شکل کامل یا درصدی) وضع می گردند.

این گونه معافیت ها با توجه به اهداف اقتصادی و اجتماعی برنامه ریزی شده و قابل مانور و تغییر می باشند.

همچنین پایه تئوریک معافیت های پایه درآمدی براساس بهبود توزیع درآمد بخشی از درآمد افراد است که تا سطح معینی از شمول معافیت برخوردار می گردد.

این معافیت به عنوان یک اصل در سیستم مالیاتی پذیرفته شده است و تغییر در چگونگی آن جز در چارچوب محدوده خاص درآمدی امکان پذیر نمی باشد.

به عبارت دیگر معافیت های پایه درآمد جهت تأمین اهداف عدالت اجتماعی وضع می گردند و وجود این چنین معافیتها موضوع بحث این گزارش نمی باشد.

وضع مالیات بر سود سپرده بانکی و تأثیر آن بر حجم سپرده ها (در توضیح تعریف مالیات و انواع آن) :

به اعتقاد برخی منتقدان، وضع مالیات بر سود سپرده بانکی کاهش سود سپرده گذاری و به دنبال آن کاهش پس انداز را در پی خواهد داشت.

نیز معتقدند این مشکل در زمان تورم حادتر نیز خواهد بود.

در پاسخ به این گروه بایستی متذکر شویم این امر به هدف سپرده گذاران بستگی دارد.

چنانچه هدف سپرده گذار ، کسب درآمد باشد کاهش سود سپرده گذار به کاهش انگیزه سپرده گذاری می انجامد.

ولی اگر هدف از سپرده گذاری چیزی غیر از کسب درآمد ، نظیر رسیدن به یک درآمد معین در آینده ، تأمین مالی مخارج دوران بازنشستگی ، تأمین مالی زندگی فرزندان از طریق پس انداز (ارث) یا کسب شهرت ناشی از پس انداز و ثروت و… باشد ،

کاهش سود سپرده بانکی نه تنها اثر نامساعدی بر سپرده گذاری نخواهد داشت بلکه در برخی موارد به منظور تأمین اهداف بالا (احتمالاً) انگیزه سپرده گذار حتی با افزایش مواجه خواهد شد.

نقش غیرفعال سود سپرده های بانکی :

مجموع مباحث فوق نشان دهنده نقش غیرفعال سود سپرده های بانکی در جامعه ایران می باشد.

به عبارت دیگر انگیزه سپرده گذاری جامعه در سیستم بانکی طی دهه گذشته بیشتر ناشی از نگرش مردم به بانک ها به عنوان مأمنی مطمئن برای حفظ اصل پول و نه به جهت دریافت درآمد از آن (سود پرداختی) بوده است.

بررسی مالیات بر سود سپرده های بانکی در برخی از کشورها (در توضیح تعریف مالیات و انواع آن) :

وضع یا عدم وضع مالیات بریک فعالیت بستگی به شرایط اقتصادی و اجتماعی هر کشور و سیاست های کلی نظام در آن کشور دارد.

با این وجود تجربیات دیگر کشورها در اغلب موارد از جمله وضع یا عدم وضع مالیات بریک فعالیت می تواند به عنوان یک شاخص مطرح باشد.

براساس موارد مذکور و برخلاف ایران که سود سپرده بانکی از پرداخت مالیات معاف است، سود سپرده بانکی در اغلب کشورهای مورد بررسی مشمول مالیات بوده و نرخ مالیات بر سود سپرده های بانکی در این کشورها معمولاً ثابت و در حدود ۱۰ تا ۴۰ درصد قراردارد.

علاوه براین جدول مذکور نشان می دهد با وجود این که سود سپرده واقعی در برخی از کشورها نظیر ژاپن ، ایرلند، اندونزی ، استونی و … منفی است مشمول مالیات می باشد.

به عبارت دیگر دراین کشورها برخلاف برخی منتقدین درایران که لازمه وضع مالیات برسود سپرده بانکی را مثبت بودن آن می دانند منتفی می باشد.

تعریف مالیات و انواع آن

محاسبه مالیات از دست رفته ناشی از معافیت سودسپرده بانکی (در توضیح تعریف مالیات و انواع آن) :

اولین عامل :

همان طور که اشاره شد یکی از عوامل مؤثر درپایین بودن درآمدهای مالیات مستقیم، وجود معافیت های موضوعی می باشد.

گستردگی این معافیت ها ، دو بخش از بخش های اقتصادی یعنی کشاورزی و نفت (خام ) را بطور کامل دربرمی گیرد.

علاوه براین وجود برخی از مواد قانون و بخشنامه ها موجب می شود که قسمت هایی از سایر بخش ها نیز از اصابت مالیات مستقیم مصون بماند

که در این رابطه می توان به معافیت سود سپرده بانکی (به استناد ماده ۱۴۵ قانون مالیاتهای مستقیم ) اشاره نمود.

دومین عامل (در توضیح تعریف مالیات و انواع آن) :

دومین عامل مؤثر برای تعیین مالیات از دست رفته دراین بخش نرخ مالیاتی می باشد.

نرخ مالیات بردرآمد درایران به موجب ماده ۱۳۱ مشخص می گردد ، لیکن به جهت اجتناب از پیامدهای احتمالی ناشی از اعمال نرخ تصاعدی ومشکلات ناشی از محاسبه مالیات براساس این نرخ ها ، از اعمال ماده مذکور خودداری می نماییم.

از طرف دیگر با توجه به اینکه دراغلب کشورهای مورد بررسی نرخ مالیات بر سود سپرده بانکی ثابت و درحدود ۱۰ الی ۴۰ درصد می باشد

بدین جهت در اینجا ما با فرض دو نرخ متفاوت ۱۰و۲۰درصد (تحت دو سناریو ) مالیات از دست رفته را محاسبه می نماییم.

تأکید بر لزوم کاهش کسری بودجه (در توضیح تعریف مالیات و انواع آن) :

آثار سوء کسری بودجه و اثرات تورمی آن بر اقتصاد کشور و ملاحظه روند کسری بودجه دولت در طی سال های مورد مطالعه ، تأکید بر لزوم کاهش این کسری از طریق رشد درآمدهای مالیاتی را ضروری می نماید.

باتوجه به سهم قابل ملاحظه مالیات از دست رفته ناشی از معافیت سود سپرده بانکی این سؤال در ذهن خطور می کند که آیا لغو این گونه معافیت ها و به کارگیری درآمد ناشی ازآن ، توسعه سریعتر اقتصادی فراهم نمی گردید؟

نکته  (در توضیح تعریف مالیات و انواع آن) :

به عبارت دیگر ، باتوجه به این که در مرحله انتخاب سپرده گذاری عوامل متعددی بر سپرده گذاران مؤثر است که این عوامل نقش معافیت مالیاتی را در تصمیم گیری افراد کم رنگ می نماید ، مناسب تر است

با حذف معافیت مالیاتی و به کارگیری درآمد ناشی از حذف آن ، رشد و گسترش فعالیت ها در دیگر بخش های اقتصادی را از طریق افزایش اعتبارات عمرانی تضمین نماییم.

یا حداقل با جبران قسمتی از کسری بودجه ، آثار سوء ناشی از کسری بودجه را کاهش دهیم.

اهمیت مالیات‌ هاى حکومتى در تأمین هزینه‏هاى دولت و کارکرد ابزار سیاست مالى آن در اقتصاد جدید و کمبود مقدار خمس و زکات با توجه به خروج برخى از موارد زکات و گسترش وظایف دولت ، اقتصاد اسلامى را به ویژه بر اساس فقه شیعه با مشروعیت وضع مالیات هاى حکومتى مواجه ساخته است.

رشد وظایف دولت (در توضیح تعریف مالیات و انواع آن) :

بررسى وظایف دولت در صدر اسلام و مقایسه آن با وظایف دولت امروزى نشان گر رشد وظایف دولت در عصر حاضر به ویژه بر اساس دیدگاه دولت رفاه را دارد.

محاسبه منابع مالى دولت اسلامى، نشان از کمبود منابع یا مشکلات مبتنى بر آن دارد.

این مقاله، ده راه مختلف فقهى را براى مشروعیت وضع مالیات هاى حکومتى بررسى کرده و امکان مشروعیت آن را اثبات می ‏کند.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا