حسابداری

حسابداری شعب

حسابداری شعب : در این مقاله مد نظر است توضیحاتی در خصوص شعب و انواع آن و نیزحسابداری شعب توضیحاتی ارائه گردد.

تعریف شعب:

موسسات و فروشگاه های بزرگ برای به دست آوردن بازار بیشتر و افزایش میزان فروش کالا و خدمات در مناطق مختلف اعم از محل اقامت خود یا دیگر شهرها و کشورها اقدام به تاسیس موسساتی می نمایند که شعبه نامیده می شود.

انواع شعب (در توضیح حسابداری شعب) :

شعب را به سه گروه تقسیم می کنند :

1-شعبی که دفاتر مستقل نگهداری نمی کنند ؛

2-شعبی که دفاتر مستقل نگهداری می کنند ؛

3-شعب خارجی ؛

1- شعبی که دفاتر مستقل نگهداری نمی کنند :

مجموعه عملیات مالی این شعب در دفاتر موسسه مرکزی ثبت و نتایج حاصل از آن نیز از طریق مرکز استخراج می شود.

این شعب موظفند گزارش فعالیت هایشان را متناسب با حجم کار خود ، روزانه ، هفتگی یا ماهانه به سازمان مرکزی فرستاده و وجوه نقدی حاصل از فروش یا وصول مطالبات خود را به حساب بانکی به نام مرکز واریز نموده یا نقداً ارسال دارند.

این نوع شعب بیشتر به فعالیت های جزئی فروشی اشتغال داشته و کالای تجارتی آنها مستقیماً از یک انبار مرکزی توزیع شده و صورت حساب آن از مرکز ارسال می شود.

نحوه قیمت گذاری کالای ارسالی از مرکز برای شعب ، معمولاً به یکی از طرق زیر صورت می گیرد :

الف-  به قیمت تمام شده ؛

ب- به قیمت تمام شده به اضافه چند درصد ؛

ج- به قیمت فروش ؛

الف-حسابداری ارسال کالای شعبه به قیمت تمام شده (در توضیح حسابداری شعب) :

روش ارسال کالا به قیمت تمام شده در مواردی به کار می رود که کالا فاسد شدنی بوده و تعیین قیمت فروش از طرف مرکز ، کمتر امکان پذیر باشد.

عملیات حسابداری این روش که در دفاتر مرکز ثبت می گردند به شرح زیر منعکس است :

ارسال کالا از مرکز به شعبه :

حساب کالای شعبه                                                    xx

.             حساب کالای ارسالی                                             xx

برگشت کالا از شعبه مرکز :

حساب کالای ارسالی                                                 xx

.              حساب کالای شعبه                                              xx

فروش نقدی کالا توسط شعبه :

حساب صندوق / بانک                                                xx

.             حساب کالای شعبه                                               xx

فروش نسیه کالا توسط شعبه :

حساب های دریافتنی شعبه                                        xx

.              حساب کالای شعبه                                            xx

برگشت از فروش های نسیه به شعبه (در توضیح حسابداری شعب) :

حساب کالای شعبه                                                xx

.              حساب های دریافتنی شعبه                                   xx

تخفیفات نقدی فروش :

حساب کالای شعبه                                                xx

.          حساب های دریافتنی شعبه                                        xx

وصولی از مشتریان نسیه :

حساب صندوق / بانک                                            xx

.           حساب های دریافتنی شعبه                                        xx

اصلاح حساب موجودی کالای اول دوره شعبه :

حساب کالای شعبه                                                xx

.           حساب موجودی کالای شعبه                                      xx

اصلاح حساب موجودی کالای پایان دوره شعبه :

حساب موجودی کالای شعبه                                      xx

.          حساب کالای شعبه                                                   xx

بستن حساب کالای ارسالی (در توضیح حسابداری شعب) :

حساب کالای ارسالی                                              xx

.           حساب خلاصه سود و زیان مرکز                                  xx

بستن حساب کالای شعبه (سود) :

حساب کالای شعبه                                                 xx

.         حساب خلاصه سود و زیان شعب                                    xx

بستن حساب کالای شعبه (زیان) :

حساب خلاصه سود و زیان شعب                                 xx

.          حساب کالای شعبه                                                     xx

هزینه های شعب (در توضیح حسابداری شعب) :

هزینه های شعبه معمولاً توسط اداره مرکزی پرداخت می شوند.

اما مرکز شعبه مجاز به انجام هزینه باشد ، در بعضی مواقع این پرداخت ها را از محل تنخواه گردانی که اداره مرکزی در اختیارش قرار داده انجام داده و با ارسال مدارک و اسناد به مرکز طبق روش معمول تنخواه عمل و ثبت می شود.

در مواقعی که شعبه تنخواهی در اختیار نداشته باشد و اجازه انجام هزینه را نیز دارا باشد ، پرداخت های خود را از محل وصولی های شعبه کسر و به مرکز گزارش می نماید تا مرکز در بدهکار حساب های مربوطه ثبت نماید.

مثال :

مثلاً اگر شعبه ای در یکی از روزهای هفته مبلغ 150.000 ريال وصولی از محل فروش نقدی یا وصولی از بدهکاران داشته باشد و مبلغ 40.000 ريال آن را هزینه کرده و بقیه وجه را ضمن اسناد هزینه به مرکز ارسال نموده باشد ، ثبت آن در دفاتر مرکز به شرح زیر است :

1-در صورت وصولی از محل فروش نقدی :

حساب صندوق                                        110.000

حساب هزینه های شعبه                             40.000

.              حساب کالای شعبه                                     150.000

2-درصورت وصولی از حساب های دریافتنی (در توضیح حسابداری شعب) :

حساب صندوق                                        110.000

حساب هزینه های شعبه                             40.000

.              حساب های دریافتنی                                      150.000

نکته :

لازم به یادآوری است که حساب کالای شعبه به منزله حساب خلاصه سود و زیان هر شعبه بوده و مانده این حساب در پایان دوره مالی تحت عنوان سود یا زیان ناویژه به حساب خلاصه سود و زیان شعبه منتقل می شود.

سپس کلیه هزینه های شعبه به حساب خلاصه سود و زیان شعبه بسته شده و مانده این حساب ، به حساب خلاصه سود و زیان مرکز که نشان دهنده نتیجه کلیه فعالیت های مالی شعب و اداره مرکزی است ، منتقل می شود.

کلیه این عملیات به علت عدم وجود دفاتر مستقل در شعبه ، در دفاتر مرکز انجام می گیرد.

ب- حسابداری ارسال کالای شعبه به روش قیمت تمام شده به اضافه چند درصد (در توضیح حسابداری شعب) :

روش قیمت تمام شده به اضافه چند درصد ، در مواردی اعمال می گردد که تعیین قیمت قطعی فروش به عللی از قبیل نوسان قیمت فروش در بازار ، انحصاری نبودن کالا در بازار و … میسر نباشد.

در این حالت سود ناویژه تقریبی برآورد و به قیمت تمام شده کالای ارسالی اضافه و به حساب شعبه منظور می گردد.

به این ترتیب ، کنترلی بر قرار خواهد شد تا هر زمان جمع موجودی نقدی و کالای شعبه مانده حساب شعبه در دفاتر مرکز اختلاف چندانی نداشته باشد.

توضیح :

زیرا اگر شعبه کالا را بر مبنای قیمت تعیین شده از طرف مرکز بفروشد ، مانده حساب کالای شعبه در دفاتر مرکز با جمع موجودی نقدی و جنسی شعبه مطابقت خواهد شد ، در غیر این صورت اگر شعبه کالای تحویلی از مرکز را به قیمتی متفاوت با قیمت سیاهه بفروشد ، رقم حاصل به منزله سود و زیان ناویژه شعبه خواهد بود و به حسابی به نام حساب تعدیل کالای شعبه ( که روش ثبت آن در جدول بعد نشان داده می شود ) نقل می گردد.

در این روش ، کالای ارسالی به شعبه به قیمت سیاهه ( قیمت تمام شده به اضافه چند درصد ) به حساب کالای شعبه بدهکار و به قیمت تمام شده به حساب کالای ارسالی بستانکار و تفاوت آن ( قیمت تمام شده – قیمت سیاهه ) در حساب تعدیل کالای شعبه بستانکار می شود.

حساب تعدیل کالای شعبه به منزله حساب سود و زیان ناویژه شعبه است.

در پایان دوره (در توضیح حسابداری شعب) :

در پایان دوره مالی ، سود ناویژه تحصیل نشده ( سود ناویژه منظور شده در موجودی کالای فروش رفته ) به این حساب بدهکار و هر مبلغ سود یا زیان ناویژه حاصل از تغییر قیمت برآوردی به وسیله انتقال از حساب کالای شعبه به این حساب منتقل می شود.

مانده نهایی حساب تعدیل کالای شعبه در این زمان نماینده سود ناویژه تحقق یافته معاملات شعبه خواهد بود که به حساب خلاصه سود و زیان شعبه منتقل می شود.

موارد مشروح ثبت حسابداری روش فوق در زیر نشان داده شده است :

ارسال کالا از مرکز به شعبه :

حساب کالای شعبه(به نرخ سیاهه)                                        xx

.          حساب کالای ارسالی ( به قیمت تمام شده )                                xx

.          حساب تعدیل کالای شعبه( سود منظور شده )                              xx

برگشت کالا از شعبه مر کز (در توضیح حسابداری شعب):

حساب کالای ارسالی ( به نرخ تمام شده )                              xx

حساب تعدیل کالای شعبه( سود منظور شده )                                         xx

.             حساب کالای شعبه(به نرخ سیاهه)                                         xx

فروش های نقدی :

حساب صندوق / بانک                                                   xx

.                حساب کالای شعبه                                                        xx

فروش های نسیه :

حساب های دریافتنی شعبه                                            xx

.              حساب کالای شعبه                                                   xx

برگشت از فروش های نسیه به شعبه :

حساب کالای شعبه                                                    xx

.         حساب های دریافتنی شعبه                                             xx

موجودی کالای اول دوره شعبه (در توضیح حسابداری شعب) :

حساب کالای شعبه(به نرخ سیاهه)                                  xx

.          حساب موجودی کالای شعبه ( به نرخ تمام شده )                 xx

.          حساب تعدیل کالای شعبه ( سود منظور شده )                     xx

موجودی کالای پایان دوره شعبه :

حساب موجودی کالای شعبه ( به نرخ تمام شده )              xx

حساب تعدیل کالای شعبه ( سود منظور شده )                  xx

.                     حساب کالای شعبه(به نرخ سیاهه)                       xx

مانده بدهکار حساب کالای شعبه (پس از نقل موجودی پایان دوره):

حساب تعدیل کالای شعبه                                        xx

.             حساب کالای شعبه                                                xx

مانده بستانکار حساب کالای شعبه (پس از نقل موجودی پایان دوره):

حساب کالای شعبه                                                xx

.              حساب تعدیل کالای شعبه                                     xx

خسارت ناشی از حریق ، سرقت یا مفقود شدن (در توضیح حسابداری شعب) :

حساب تعدیل کالای شعبه ( سود منظور شده )                 xx

حساب خلاصه سود و زیان ( به قیمت تمام شده)              xx

.                     حساب کالای شعبه(به نرخ سیاهه)                    xx

بستن حساب ها :

حساب تعدیل کالا :

حساب تعدیل کالا                                              xx

.           حساب خلاصه سود و زیان شعبه                           xx

حساب هزینه های شعبه :

حساب خلاصه سود و زیان شعبه                            xx

.              حساب هزینه های شعبه                                 xx

حساب کالای ارسالی (در توضیح حسابداری شعب) :

حساب کالای ارسالی                                         xx

.            حساب خلاصه سود و زیان مرکز                         xx

حساب خلاصه سود و زیان شعبه :

حساب خلاصه سود و زیان شعبه                          xx

.          حساب خلاصه سود و زیان مرکز                          xx

توضیح :

توضیح اینکه ثبت حسابداری هزینه ها ، تخفیفات نقدی فروش مشابه روش قیمت تمام شده است.

در برخی موسسات ، برای ثبت روش قیمت تمام شده به اضافه چند درصد از دفاتر دو ستونی استفاده می نمانید که در یک ستون قیمت سیاهه و در ستون دوم قیمت تمام شده ثبت می شود.

حسابداری شعب

ج- حسابداری ارسال کالا به شعبه به روش قیمت فروش (در توضیح حسابداری شعب) :

در مواردی که قیمت کالا در بازار نوسان قابل توجهی نداشته باشد ، بازار انحصاری ( بدون رقابت ) باشد ، کالا فاسد شدنی نباشد و موسسه در وضعیتی باشد که بتواند قیمت فروش کالای خود را ثابت نگهدارد ، کالای ارسالی به شعب به قیمت فروش ، سیاهه شده و ارسال می شود.

در این جاست که کنترل موثری بر موجودی کالای شعبه برقرار خواهد شد و همواره مانده حساب کالای شعبه با جمع ارزش فروش موجودی کالا ( قیمت سیاهه ) و وجوه نقد موجود در شعبه برابر خواهد بود ، موارد مشروح ثبت حسابداری روش فوق را می توان به شرح زیر ملاحظه کرد :

موجودی کالای اول دوره شعبه ( به قیمت فروش ):

حساب کالای شعبه                                                    xx

.                حساب کالای ارسالی                                             xx

کالای ارسالی از مرکز به شعبه ( به قیمت فروش ) :

حساب کالای شعبه                                                    xx

.                حساب کالای ارسالی                                             xx

فروش های نقدی شعبه (در توضیح حسابداری شعب) :

حساب کالای ارسالی                                                   xx

.                حساب کالای شعبه                                              xx

فرو ش های نقدی شعبه :

حساب صندوق / بانک                                                xx

.                حساب کالای شعبه                                             xx

فروش های نسیه شعبه :

حساب های دریافتنی شعبه                                           xx

.                حساب کالای شعبه                                             xx

وصولی از مشتریان نسیه :

حساب صندوق / بانک                                                 xx

.                حساب های دریافتنی شعبه                                      xx

تخفیفات اعطایی با توافق مرکز تخفیف از فروش :

حساب کالای ارسالی                                                     xx

.                حساب کالای شعبه                                              xx

تخفیفات نقدی فروش شعبه (در توضیح حسابداری شعب) :

حساب کالای شعبه                                                    xx

.                حساب های دریافتنی شعبه                                     xx

مطالبات سوخت شده :

حساب مطالبات سوخت شده ( ذخیره م.م )                         xx

.                حساب های دریافتنی شعبه                                     xx

پرداخت هزینه های شعبه :

حساب هزینه های شعبه                                              xx

.                حساب صندوق / بانک                                          xx

برگشت از فروش های نسیه شعبه :

حساب کالای شعبه                                                    xx

.                حساب های دریافتنی شعبه                                     xx

برگشت از فروش های نقدی شعبه ( در صورت کسر از وصولی ها ) :

حساب کالای شعبه                                                    xx

.                حساب صندوق / بانک                                          xx

خسارت های ناشی از مفقود شدن ، حریق ، سرقت و … (در توضیح حسابداری شعب) :

حساب خلاصه سود و زیان                                           xx

.                حساب کالای شعبه                                            xx

اصلاح موجودی کالای اول دوره ( به قیمت تمام شده ) :

حساب خلاصه سود و زیان                                           xx

.                حساب  موجودی کالای اول دوره شعبه                    xx

موجودی کالای پایان دوره ( به قیمت تمام شده ) :

حساب  موجودی کالای شعبه                                    xx

.       حساب خلاصه سود و زیان                                           xx

موجودی کالای آخر دوره به قیمت فروش :

حساب کالای ارسالی                                                     xx

.                حساب کالای شعبه                                              xx

فروش های سال ( بستن حساب کالای ارسالی ) :

حساب کالای ارسالی                                                     xx

.                حساب خلاصه سود و زیان                                     xx

نکته (در توضیح حسابداری شعب) :

برای تعیین افزایش یا کاهش قیمت فروش شعبه که ناشی از تفاوت قیمت فروش شعبه با سیاهه ارسالی از مرکز است و همچنین محاسبه فروش شعبه در حساب کالای ارسالی و انتقال آن به حساب فروش شعبه ، لازم است حساب کالای ارسالی به مبلغ موجودی کالا به قیمت فروش بدهکار و حساب کالای شعبه به همان مبلغ بستانکار شده و یا رقم موجودی به طرف مقابل ذیل همان حساب ها برای شروع کار در ابتدای دوره مالی بعد منتقل شود.

البته این عمل لازم است ابتدا در دفتر روزنامه ثبت و از آن طریق به حساب های مربوطه منتقل شود و برای اصلاح حساب موجودی کالای اول و آخر دوره به قیمت تمام شده نیز می توان طبق روال معمول حسابداری از طریق حساب خلاصه سود و زیان اقدام کرد.

یادآوری :

ضمناً باید یادآوری کرد که در این روش حساب خلاصه سود و زیان شامل عملیات شعبه و مرکز بوده و قابل تفکیک از هم نیستند.

2- شعبی که دفاتر جداگانه نگهداری می کنند :

در صورتی که نگهداری حساب های شعب به عللی از قبیل بالا بودن حجم فعالیت ، بعد مسافت ، اعطای اختیارات بیشتر به روسای شعب و … توسط اداره مرکزی امکان پذیر نباشد ، شعب خود می توانند دفاتر حسابداری جداگانه داشته باشند و معاملات خود را نظیر یک موسسه تجاری مستقل که متعلق به اداره مرکزی است ، در آنها ثبت نمایند.

3- شعب خارجی (در توضیح حسابداری شعب) :

این نوع شعب در خارج از کشور محل اقامت اداره مرکزی واقع شده اند و روش ثبت معاملات آنها مشابه دوایری است که دفاتر مستقل نگهداری می کنند با این تفاوت که معاملات خود را با پول رایج کشور محل اقامت خود انجام می دهند که بحث پیرامون دو نوع شعب فوق از برنامه این مقاله خارج است.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا