حسابداری

حساب های دریافتنی

حساب های دریافتنی از جمله حساب های دارایی جاری است و شامل کلیه مطالباتی می شود که موسسه باید در آینده دریافت نماید.

مفهوم حساب های دریافتنی

عمده ترین این مطالبات ناشی از فروش های نسیه کالا یا عرضة نسیه خدمات می باشد.

لازم به یاد آوری است که امکان دارد در مقابل مطالبات ناشی از فروش نسیه کالا یا عرضة خدمات به طور نسیه از طرف خریدار یا دریافت کننده خدمات اسناد قانونی ، مانند سفته یا برات دریافت گردد که به آن مطالبات در اصطلاح حسابداری ” اسناد دریافتنی ” می گویند ولی مطالباتی که در این مقاله مورد بررسی قرار می گیرد متکی بر اسناد یاد شدة فوق نیست.

در برخی موارد متکی بر قراردادهای فی مابین و در بعضی موارد متکی بر توافق های شفاهی است.

مطالبات ممکن است بر اثر سایر رویدادهای موسسات حاصل شده باشد مانند سرمایه گذاری در سایر موسسات یا وام های پرداختنی به کارکنان یا علی الحساب ها و پیش پرداخت ها که معمولاً این گونه مطالبات را از مطالبات تجاری جدا می کنند و تحت عناوین دیگری مانند سایر حساب های دریافتنی و یا سرمایه گذاری ها ، طبقه بندی می نمایند.

 

دلایل مبادرت به عملیات تجاری نسیه

در مبادلات تجاری ، امروزه فعالیت های تجاری نسیه بر مبادلات تجاری نقدی فزونی دارد و این مساله حتی در زمینه تجارت خارجی نیز قابل مشاهده است.

دلایل پرداختن به مبادلات نسیه کالا یا خدمات می تواند موارد زیر باشد :

1-کسانی که وجه نقد در اختیار ندارند ، می توانند کالاها یا خدمات مورد نیاز خود را دریافت کنند و از محل عرضة کالا یا خدمات به مشتریان تعهدات خود را پرداخته ، کسب سود نمایند.

2-تولید کنندگان یا فروشندگان کالا و همچنین عرضه کنندگان خدمات با انجام معاملات نسیه می توانند میزان فروش کالا یا عرضة خدمات خود را افزایش دهند و به روند فعالیت های تجاری خود رونق بخشند و در نتیجه سود خود را افزایش دهند. ضمناً برای فروش کالاها یا عرضَة خدمات خود ، قیمت بالاتری را نسبت به قیمت نقدی پیشنهاد نموده ، از این طریق نیز بر سود دهی خود بیفزایند.

3-بر اثر خرید و فروش نسیه کالا و خدمات ، رونق اقتصادی جامعه نیز تامین می شود. با توجه به دلایلی که بیان شد ، عملاً مبادلات تجاری نسیه در کلیة جوامع جای خود را پیدا کرده و این مساله روز به روز اصولی تر شده و دوام یافته است.

 

نحوة ایجاد حساب های دریافتنی

ثبت های مربوط به موارد عمدة ایجاد حساب هـای دریافتنی عبارت اند از :

الف – فروش نسیه کالا :

حساب هـای دریافتنی                              XX

.                 حساب فروش کالا                                 XX

فروش نسیه کالا

ب – عرضة نسیه خدمات :

حساب های دریافتنی                              XX

.                 حساب درآمد                                         XX

انجام خدمات به طور نسیه

همچنین موارد دیگری نظیر پرداخت وام ، برگشت سفته مشتریان را که تبدیل به حساب هـای دریافتنی می شود نیز می توان نام برد.

 

وصول حساب های دریافتنی

وصول مطالبات یا از طریق صندوق یا از طریق بانک انجام می پذیرد.

وصول مطالبات از طریق صندوق :

حساب صندوق                              XX

.              حساب هـای دریافتنی                      XX

وصول نقدی مطالبات

چنانچه مشتریان بدهی های خود را به حساب جاری موسسه نزد بانک واریز نمایند ،

ثبت لازم به صورت زیر است :

حساب بانک                                XX

.                حساب های دریافتنی                  XX

وصول مطالبات توسط بانک

 

همان طور که گفته شد ، بر اثر انجام معاملات نسیه حساب های دریافتنی ایجاد می شود و مساله وصول این نوع مطالبات مطرح می گردد.

بنابر این شناخت مشتریان در اقدام به مبادلات تجاری از مسایل اساسی تجارت می باشد.

در صورتی که شناخت کافی از مشتریان وجود نداشته باشد ، وصول مطالبات ممکن است با مشکل مواجه گردد و چه بسا مطالبات وصول نشوند و عملاً امکانات مالی موسسه به هدر رود.

بر همین اساس ، می توان حساب هـای دریافتنی را به شرح زیر طبقه بندی نمود :

الف – حساب های دریافتنی قابل وصول :

مطالباتی است که نسبت به وصول آنها هیچ گونه تردیدی وجود ندارد و در موعد یا سررسید معین ، وصول خواهند شد.

ب – حساب های دریافتنی غیر قابل وصول :

به مطالباتی گفته می شود که وصول آنها غیر ممکن تشخیص داده شده است و هیچ امیدی برای وصول آنها وجود ندارد که به آنها ” مطالبات سوخت شده ” نیز می گویند.

ج – حساب های دریافتنی مشکوک الوصول :

به آن نوع مطالباتی گفته می شود که احتمال سوخت شدن آنها نیز وجود دارد. در مورد حساب هـای دریافتنی قابل وصول هیچ گونه مشکلی برای موسسات وجود ندارد و هیچ گونه خطری این مطالبات را تهدید نمی کند ولی مشکلات موسسات بیشتر به حساب هـای دریافتنی غیر قابل وصول مربوط می شود زیرا که عملاً امکانات مالی موسسات را تهدید نموده و باید این گونه مطالبات از زمره حساب های موسسات خارج شوند.

روش های حذف مطالبات سوخت شده

الف – روش حذف مستقیم :

در این روش به هنگام سوخت ، مطالبات با تنظیم ثبت زیر ، مطالبات سوخت شده را به حساب هزینه منظور نموده و از حساب های دریافتنی خارج می کنیم.

حساب هزینه مطالبات سوخت شده                xx

.                 حساب هـای دریافتنی                                  xx

حذف مطالبات سوخت شده از حساب های دریافتنی

به این نوع حذف مطالبات ” حذف مستقیم ” گویند.

چنانچه بعد از مدتی مشخص گردد که مطالبات سوخت شده قابل وصول است در صورتی که سوخت مطالبات با امکان وصول آن در یک دورة مالی اتفاق افتاده باشد ،

ابتدا باید با ثبت زیر نسبت به ایجاد مطالبات اقدام نمود :

حساب های دریافتنی                                  xx

.               حساب هزینه مطالبات سوخت شده              xx

قابل وصول بودن مطالبات سوخت شده

و به محض دریافت وجه مطالبات می توان ثبت زیر را تنظیم نمود :

حساب بانک ی صندوق                                 xx

.             حساب های دریافتنی                                   xx

وصول مطالبات از …

احتمال دارد که سوخت مطالبات و حذف آن در سال های قبل اتفاق افتاده باشد ، لیکن وصول مطالبات در دوره جاری تحقق یافته باشد. ثبت های لازم در این مورد به صورت زیر می باشد :

ایجاد حساب های دریافتنی :

حساب هـای دریافتنی                                   xx

.             سایر درآمدها                                                xx

ایجاد مطالبات از …

وصول مطالبات :

حساب بانک ی صندوق                                xx

.                 حساب هـای دریافتنی                                  xx

وصول مطالبات از …

روش حذف مستقیم ، روش ساده ای است و در بسیاری از موسسات کوچک که تشخیص حساب های دریافتنی مشکوک الوصول یا غیر قابل وصول ، تا قطعیت کامل سوخت یا غیر قابل وصول بودن مقدور نمی باشد ، مورد استفاده قرار می گیرد.

ولی دو ایراد زیر به روش حذف مستقیم وارد است :

1-اصل تخصیص ( منظور نمودن هزینه ها و درآمدهای هر دوره مالی به حساب های همان دوره ) در این روش رعایت نمی شود.

به طور مثال ، ایجاد حساب هـای دریافتنی در سال قبل صورت گرفته ولی سوخت  حساب هـای دریافتنی در سال جاری اتفاق افتاده است.

بنابر این ، هزینه ای که بابت سوخت مطالبات سال قبل بوده است در حساب های سال جاری منظور می گردد.

2-اصل واقعیت رعایت نمی شود. حساب هـای دریافتنی سنوات قبل که احتمال وصول آنها ضعیف است در صورت های مالی انعکاس داشته و تصویر درستی از حساب های دریافتنی و نهایتاً دارایی های جاری موسسه را نشان نمی دهد.

از طرف دیگر سود یا زیان نشان داده شده در صورت سود و زیان نیز با واقعیت تطبیق نمی کند. برای رفع این مشکلات ، از روش دیگری به نام روش ایجاد ذخیره است ، استفاده می شود.

 

ب- روش ایجاد ذخیره :

بر اساس این روش ، در پایان هر دورة مالی بررسی های لازم درباة حساب های دریافتنی ایجاد شده در طی دوره مالی انجام می پذیرد. چنانچه احتمال عدم وصول حساب هـای دریافتنی وجود داشته باشد ، آن را به حساب هزینة مطالبات مشکوک الوصول منظور می کنند و طرف مقابل آن را ذخیرة مطالبات مشکوک الوصول می نامند :

هزینه مطالبات مشکوک الوصول                          xx

.            ذخیره مطالبات مشکوک الوصول                          xx

منظور نمودن هزینه مطالبات مشکوک الوصول

روش ایجاد ذخیره برای حساب هـای دریافتنی ، دارای اهداف دو گانه زیر است :

1-کاهش ارزش حساب های دریافتنی به میزانی که انتظار وصول آنها می رود. ( اصل واقعیت )

2-تخصیص هزینه های ناشی از کاهش حساب هـای دریافتنی به حساب های دوره مالی ( اصل تطبیق هزینه ها … ). نکته قابل ذکر این است که چگونه مبلغ مطالبات مشکوک الوصول را تعیین کنند؟

روش های محاسبه مطالبات مشکوک الوصول

صاحب نظران مالی نسبت به تعیین هزینه مطالبات مشکوک الوصول روش های زیر را پیشنهاد کرده اند :

1-روش درصدی از حساب هـای دریافتنی

2-روش درصدی از فروش های نسیه موسسه

3-روش تجزیه سنی حساب هـای دریافتنی

4-روش موردی

حساب های دریافتنی

الف – روش درصدی از حساب های دریافتنی :

در این روش ، درصدی از مانده حساب هـای دریافتنی را در پایان دوره مالی برای تعیین ذخیره مطالبات مشکوک الوصول اختصاص می دهند. این درصد معمولاً با توجه به تجارب سال های گذشته برآورد می گردد. پس از تعیین میزان ذخیره ، ثبت حسابداری آن به صورت خواهد بود :

هزینه مطالبات مشکوک الوصول                          xx

.          ذخیره مطالبات مشکوک الوصول                             xx

منظور نمودن مطالبات مشکوک الوصول برای حساب هـای دریافتنی

ب – روش درصدی از فروش های نسیه موسسه :

در این روش خالص مانده حساب فروش های نسیة دوره مالی را مشخص می کنند و درصدی از آن را برای تامین ذخیرة مطالبات مشکوک الوصول در نظر می گیرند. درصد مورد نظر بر مبنای حساب های دریافتنی سوخت شده و فروش های نسیه دوره مالی قبل برآورد می گردد.

به دلیل اینکه در ثبت دفاتر ، فروش های نقدی از فروش های نسیه تفکیک نمی شوند و برای دسترسی به مبلغ فروش های نسیه باید وقت زیادی را صرف نمود. بنابر این حسابداران درصدی از کل فروش های موسسه را برای تعیین ذخیره مطالبات مشکوک الوصول در نظر می گیرند.

درصد اخیر یقیناً از درصد فروش های نسیه کمتر می باشد. لازم به یادآوری است که در تعیین مبلغ فروش باید فروش های خالص دورة مالی مورد نظر ، ملاک محاسبه قرار گیرد.

ج- روش تجزیه سنی حساب های دریافتنی :

در این روش ، عمر حساب هـای دریافتنی مورد بررسی قرار می گیرد. معمولاً احتمال وصول حساب هـای دریافتنی که مدت زمانی طولانی از سررسید آنها سپری شده ، کم است. لیکن احتمال وصول حساب هـای دریافتنی که مدت زمان کمتری از سررسید آنها گذشته یا هنوز نرسیده است ، بیشتر می باشد.

بنابر این ، برای انجام بررسی لازم جدولی به نام ” جدول تجزیة سنی حساب هـای دریافتنی ” از ماندة حسـاب های دریافتنی تنظیم می کنند و سپس درصد مشخصی از جمع هر ستون را برای تعیین حساب مطالبات مشکوک الوصول در نظر می گیرند. توضیح این که تعیین درصد ، در هر موسسه بنا به تجربیات گذشته انجام می گیرند.

برآورد ذخیره مطالبات مشکوک الوصول بر اساس تجزیه سنی حساب هـای دریافتنی کمتر از دو روش قبلی ( درصدی از حساب هـای دریافتنی ، درصدی از فروش های نسیه ) ، مورد استفاده قرار می گیرد ، اما از دقت بیشتری برخوردار است.

د-روش موردی :

در این روش حساب های دریافتنی یک به یک تحت بررسی قرار می گیرند و فهرستی از افراد و مبالغی که نسبت وصول آنها مشکوک هستند ، تهیه می گردد.

ثبت عملیات حسابداری حذف با استفاده از حساب ذخیره

در صورتی که در سیستم حسابداری موسسه ای روش ایجاد ذخیره انتخاب شود به محض آنکه مطالباتی سوخت گردد ، با ارائه مدارک و اسناد اجاره حذف این گونه مطالبات از مسئولان کسب و با تنظیم آرتیکل زیر نسبت به حذف مطالبات سوخت شده از حسـاب های دریافتنی اقدام شود :

حساب ذخیره مطالبات مشکوک الوصول                       xx

.                           حساب هـای دریافتنی                               xx

حذف حساب هـای دریافتنی سوخت شده با استفاده از حساب ذخیره

نحوة نمایش حساب های ذخیره و هزینه مطالبات مشکوک الوصول در صورت های مالی

همان طور که اشاره شد ، بر اساس بررسی های انجام شده و روش های اتخاذ شده در پایان هر دورة مالی ، میزان مطالبات مشکوک تعیین و به حساب های هزینه و ذخیرة مطالبات مشکوک الوصول منظور می شوند.

هزینة مطالبات مشکوک الوصول به عنوان یک حساب موقت در پایان دورة مالی به حساب سود و زیان انتقال می یابد و جزو هزینه های عمومی و اداری در صورت سود و زیان منعکس می شود.

حساب ذخیره مطالبات مشکوک الوصول جزو حساب های دائمی است و از یک دورة مالی به دورة مالی بعد منتقل می شود. این حساب کاهش دهندة حساب های دریافتنی است و در ترازنامه در زیر حساب هـای دریافتنی درج می شود و از مانده آنها کسر می شود.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا