حسابداریفیلم های آموزشی

حقوق صاحبان سهام چیست

حقوق صاحبان سهام چیست : حقوق صاحبان سهام (فرانسوی Capitaux propres ) معرف علایق سهام داران وصاحبان اصلی شرکت نسبت به دارایی های خالص شرکت است. حقوق صاحبان سهام باقیمانده منافع مالکین شرکت را در دارایی های شرکت، که پس از کسر بدهی های آن شرکت بدست آمده را نشان می دهد.

در یک موسسه تجاری، حقوق صاحبان سهام در اصل منافع صاحبان اصلی موسسه را نشان می دهد. در حسابداری، حقوق صاحبان سهام، اهدافی چون تعیین سرمایه قانونی و ثبت شده، تعیین منابع سرمایه شرکت و تعیین سود سهامی که می تواند بین صاحبان سهام توزیع شود را دنبال می نماید.

طبق استاندارد حسابداری شماره یک (تجدید نظر شده) که از ابتدای سال 1398 لازم الاجرا است،عنوان “حقوق صاحبان سهام” به  “حقوق مالکانه” تغییر نام پیدا کرده است.

تعریف سهام و اوراق بهادار

به سندهای مالی که نشان می دهند فردی حقیقی یا حقوقی مالکیت دارایی هایی را بر عهده دارد، اوراق بهادار می گویند. این اوراق دارای ارزش مالی هستند و در واقع نشان دهنده طلب از شرکت ها برای صاحبان آنها است.

سهام نیز به نوع خاصی از اوراق بهادار گفته می شود. در واقع سهام نشان می دهد که شما صاحب چه درصدی از شرکت خاصی هستید. البته شاید محاسبات این موضوع در بازار بورس کمی پیچیده تر باشد و نحوه تقسیم سهام هم شیوه های خاص خود را داشته باشد، لیکن شناختن تعاریف پایه و آشنایی با آنها، در مبحث سهام و حقوق صاحب سهام کمک بسیار خوبی به ما خواهد کرد.

تعریف حقوق صاحب سهام

افراد حقیقی یا حقوقی با خرید سهام یک شرکت دارای حقوقی خواهند بود که با نام حقوق صاحب سهام و یا ارزش ویژه نیز آن را می شناسند. ارزش ویژه در واقع شراکت یا مالکیت در دارایی آن شرکت است که شخص حقیقی یا حقوقی دارای سهام آن شرکت، این مالکیت در دارایی را خواهد داشت، به این معنا که حتی اگر شرکت منحل هم شود و فعالیت خود را ادامه ندهد، حقوق صاحبان سهام آن از دارایی های باقی مانده آن شرکت متناسب با سهم هر فرد یا شرکت دیگر بین آنان تقسیم خواهد شد.

حقوق صاحبان سهام عدد ثابتی ندارد و می تواند در طول زمان تغییر کند. به این صورت که اگر شرکت فعالیت هایی انجام دهد یا در گذر زمان ارزش دارایی های آن زیاد شود، ارزش ویژه  صاحبان سهام نیز افزایش خواهد یافت، برعکس این ماجرا هم می تواند اتفاق بیفتد.

یعنی ممکن است با اتفاق هایی در روند شرکت، این مقدار کاهش پیدا کند. این موضوع باعث می شود تا افراد معمولاً به سمت شرکت هایی جذب شوند که از رشد اقتصادی برخوردار هستند که تشخیص این موضوع معمولاً نیاز به آگاهی، علم، تجربه، تحقیق و تحلیل دارد.

انواع سهام در شرکت های سهامی

شرکت های سهامی مجاز به انتشار دو نوع سهام عادی و ممتاز هستند.

سهام عادی

در تقسیم بندی سهام عادی به دو دسته سهام با نام و سهام بی نام تقسیم می شود.

سهام با نام

در این گونه سهام، دارنده سهم معلوم و مشخص است و در محل شرکت دفتری وجود دارد که شماره ردیف سهام و نام دارنده در آن ذکر شده است. بنابراین هر سهم از روی شماره ردیف آن معلوم است که متعلق به چه شخصی می باشد.

انتخاب سهام با نام به خاطر آن است که شرکت مایل است شرکای خود را بشناسد. انتقال این نوع سهام از انتقال سهام بی نام تشریفات بیشتری دارد و باید در دفتر سهام شرکت ثبت گردد.

 سهام بی نام

سهام بی نام ورقه ای است که اسم دارنده آن در ورقه و یا در دفاتر شرکت ثبت نشده و کسی که آن را در دست داشته باشد مالک آن شناخته می شود. اگر کسی خواست سهام بی نام خود را بفروشد کافی است که قیمت آن را دریافت و سهم را مانند اسکناس تسلیم خریدار می کند.

سهام با نام یا بی نام در تمام مراحل، دارای یک ارزش می باشند و دارندگان آن ها در نفع و ضرر و استفاده از شرکت یکسان هستند.

سهام ممتاز

در ایالات متحده و کشورهای غربی، سهام ممتاز به سهامی اطلاق می شود که دارنده آن، حداقل نسبت به دریافت مبلغ ثابتی براساس درصدی از ارزش اسمی سهام خود محق است. همچنین به هنگام تصفیه نسبت به سهام داران عادی در اولویت قرار دارند.

در ایران به دلیل ضرورت مطابقت قوانین با شرع مقدس اسلام، این گونه حقوق برای سهام داران، ربوی تلقی می شود و تنها امتیازاتی مربوط به حق رای برای آنها در نظر گرفته می شود. درحقیقت، سهام ممتاز تصریح شده در قوانین ایران، بیش از آنکه شبیه به سهام ممتاز باشد، نوعی سهام عادی با امتیاز ویژه می باشد.

به طور کلی سهام ممتاز نسبت به سهام عادی امتیازاتی دارد که به دارنده آن تعلق می گیرد، مثل داشتن حق دو رای یا سود بیشتر از سایرین و نظاریر آن. کلیه سهام شرکت را نمی توان ممتاز دانست.

حقوق صاحبان سهام بابت مالکیت سهام

در ادامه توضیحات در خصوص ” حقوق صاحبان سهام چیست ” معروض می دارد صاحبان سهام از بابت مالکیت سهام های با نام، بی نام یا ممتاز و یا موسس خود دارای حقوقی می باشند که به طور کلی این حقوق دو قسم می باشند :

1-حقوق مالی

امتیازی است که حقوق هر کشور به منظور تامین نیازهای مادی اشخاص به آنها می دهد. موضوع این حق حمایت از نفع مادی و با ارزش است که این دسته از حقوق قابل مبادله، قابل تقویم به پول است مانند حق مالکیت.

مالکیت ناشی از سهام در شرکت های سهامی عام دو نوع است : اول سهیم شده در سود شرکت و دوم سهیم شده در دارایی شرکت.

2-حقوق غیر مالی

امتیازی است که هدف از آن رفع نیازهای عاطفی و اخلاقی انسان است. موضوع این حق، روابط غیرمالی اشخاص است که ارزش داد و ستد ندارد و قابل ارزیابی به پول و مبادله با آن نیست مانند حق رای در شرکت های سهامی عام. حقوق ناشی از مالکیت سهام بر چهار نوع است :  اول حق اطلاع، دوم حق عضویت در شرکت، سوم حق رای و چهارم حق انتقال سهام.

3-حق بینابین

امتیازی است که قطع نظر از رفع نیازهای عاطفی و اخلاقی و گاه نیازهای مادی اشخاص را مدنظر دارد یعنی به گفته آقای کارتوزیان، چهره مالی و غیرمالی با هم مخلوط شده است مانند حق تالیف یا حق اختراع یا حق سرقفلی و کسب و پیشه یا حق دارا شدن سهام که قطع نظر از این که منتج به مال است بلکه منتج به اعتبار هم می باشد.

اگر سهام دار دارای سهام موسس باشد علی القاعده از منافع حاصل از تقسیم دارایی شرکت و منافع حاصل از تقسیم دارایی شرکت و هم از اعتبار شرکت به عنوان یک سهام دار موسس بهره می برد.

فواید آشنایی با حقوق صاحب سهام

معمولا آشنایی با حقوق صاحبان سهام در زمینه های مختلف می تواند آگاهی و منافع زیادی را برای صاحبان سهام به دنبال داشته باشد. این آگاهی ها می تواند به سهام داران اطلاع دهد که چه زمانی و در چه مواردی باید سرمایه گذاری کنند تا سود بیشتری عاید آنها شود. البته این فقط ممکن است یک از اهداف صاحبان سهام باشد و دانستن مواردی همچون سرمایه قانونی شرکت، منابع سرمایه آن و میزان سود سازی می تواند اطلاعات خوبی برای آنها باشد.

به عنوان مثال درآمدهایی که شرکت از راه های مختلف همچون فروش محصول و خدمات و یا راه های دیگر به دست می آورد در ترازنامه ماهیت بستانکار دارد و باید سبب بیشتر شدن حقوق صاحبان سهام شود.

انواع حقوق صاحبان سهام

در یک شرکت سهامی، حقوق صاحبان سهام موارد زیر است :

  • سرمایه قانونی
  • افزایش سرمایه
  • اندوخته ها
  • سود انباشته
  • سهام خزانه
  • صرف سهام
  • مازاد تجدید ارزیابی موجودی ها
  • سرمایه قانونی

سرمایه گذاری های اولیه ای که توسط صاحبان شرکت صورت می گیرد، سرمایه قانونی نامیده می شود.

خرید سهام یا مشارکت در خرید نیز به عنوان سرمایه محسوب می گردد زیرا این دو نیز شامل کمک های نقدی می باشد که توسط صاحبان سهام به شرکت اعطا می گردد.

این حساب ها دارای ماهیت بستانکار می باشند که سرانجام باعث افزایش حقوق صاحبان سهام می گردند.

استعفا :

زمانی که یکی از شرکا یا سهام داران اقدام به استعفا نماید، شرکت موظف است که دارایی های شخص مستفی را پرداخت کند.

استعفا دارای ماهیت بدهکار می باشد و باعث کاهش حقوق صاحبان سهام می گردد.

افزایش سرمایه

یکی از روش های تامین مالی شرکت ها است و در مواقعی که کمبود منابع مالی وجود داشته باشد با تایید مجمع عمومی سالانه، افراد مجاز به افزایش سرمایه خود می شوند.

افزایش سرمایه انواع گوناگونی دارد : آورده نقدی، تعهد سرمایه، سود انباشته، صرف سهام، تجدید ارزیابی دارایی ها و …

اندوخته ها (Reserves)

اندوخته ها مبالغی هستند که شرکت به منظور تقویت بنیه مالی، ملاحظات مدیریتی، الزامات قانونی و همچنین حفظ حقوق بستانکاران، یا استفاده از سود قابل تقسیم شرکت ها کسر می شود.

در صورتی که افزایش سرمایه شرکت ها از محل اندوخته های قانونی اختیاری با سود انباشته صورت گیرد در حقیقت سهام داران از مزایای مالیاتی عدم تقسیم سود استفاده نموده اند، زیرا در صورتی که مجوزهای لازم برای این نوع از اندوخته اخذ شده باشد، مالیاتی به آن تعلق نمی گیرد.

اندوخته قانونی، اندوخته طرح و توسعه و اندوخته احتیاطی از جمله اندوخته هایی هستند که معمولاً در ترازنامه شرکت ها یافت می شود.

اندوخته قانونی

براساس مواد 138 و 140 اصلاحیه قانون تجارت، یک بیستم از سود قابل تخصیص (سود خالص هر سال) باید به اندوخته قانونی منتقل شود تا زمانی که اندوخته قانونی به 10% سرمایه شرکت برسد.

طبق ماده 238 همان اصلاحیه، مبنای محاسبه اندوخته قانونی، سود خالص پس از وضع زیان های وارده در سال های قبل تعیین شده است. بنابر این در شرایطی که شرکت زیان انباشته (سنواتی) دارد، تنها، رقم سود خالص سال جاری نباید مبنای محاسبه اندوخته قانونی قرار گیرد، بلکه لازم است جمع زیان سنواتی از رقم سود خالص سال جاری کسر و یک بیستم مازاد، محاسبه و به عنوان اندوخته قانونی در نظر گرفته شود.

این اندوخته قابل انتقال به سرمایه نیست و تحت هیچ شرایطی به جز شرایط تصفیه قابل تقسیم نمی باشد اما تهیه اندوخته طرح و توسعه اختیاری است و شرکت می تواند به شرط تصویب مجمع به تقسیم  آن اقدام نماید.

اندوخته طرح و توسعه

مدیریت شرکت می تواند بخشی از سود را برای انجام پروژه های آینده و توسعه قرار دهد، که به آن اندوخته طرح و توسعه گفته می شود. این اندوخته از نوع اختیاری می باشد. این نوع اندوخته ها اگر با مجوز وزارت صنایع انجام شود از معافیت های مالیاتی نیز برخوردار می گردند و در اصطلاح یک نوع اندوخته سرمایه ای است.

اندوخته احتیاطی

اندوخته احتیاطی برای تقویت بنیه مالی موسسه جهت مقابله در برابر زیان های احتمالی یا استثنایی آتی منظور می گردد.

اصولاً اندوخته احتیاطی برخلاف اندوخته قانونی الزامی نیست و به همین جهت نرخ یا مبلغ این اندوخته در اساسنامه یا در مجمع عمومی صاحبان سهام تعیین می گردد و به همین اعتبار لازم الاجرا می باشد.

سود(زیان) انباشته

عنوان سود (زیان) انباشته، مجموع سودهای تقسیم نشده یا تخصیص نشده را پس از کسر زیان های وارده نشان می دهد.

به عبارت دیگر سود انباشته مقداری از سود است که ذخیره شده و به سهام داران پرداخت نشده است. همین تعریف برای ضرر انباشته به معنی مقدار ضررهایی است که با سهام داران تسویه نشده است. این عدد معمولاً در زیر قسمت حقوق صاحبان سهام درسمت چپ ترازنامه یادداشت می شود.

این مبلغ نشان دهنده سرمایه گذاری مجدد سهامداران از محل درآمدهای حاصل از فعالیت های شرکت می باشد.

سهام خزانه

در ادامه توضیحات در خصوص ” حقوق صاحبان سهام چیست ” معروض می دارد سهام خزانه دارای یک تعریف کلی در بازار جهانی می باشد و آن تعریف این است که یک شرکت بخشی از سهام ممتاز یا عادی خود را که در بازار مالی عرضه می شود خریداری می کند و که دارای قوانین و شرایط خاصی نیز می باشد.

سهام خزانه به سهامی گفته می شود که مدیریت آن تنها مختص شرکت سهامی بوده و در جهت تحقق اهداف شرکت به کار گرفته می شود یا به عبارتی دیگر سهام عادی یا متاز یک شرکت سهامی عام می باشد که مجددا توسط آن شرکت خریداری می شود.  این سهم دارای یکی از ابزارهای مالی و حمایتی از سهام به شمار می رود.

بر طبق استانداردهای حسابداری، سهام خزانه، یک دارایی محسوب نمی شود و سود حاصل از خرید و فروش آن بین سهام داران توزیع نمی شود. همچنین سهام خزانه از حقوقی نظیر حق رای، سود سهام، حق تقدم خرید سهام برخوردار نیست.

چرا شرکت ها سهام خرانه می خرند

یکی از مواقعی که شرکت ها اقدام به خرید سهام خزانه می نمایند هنگامی است که درصد زیادی از سهام شرکت در اختیار افراد محدودی باشد و این افراد بتوانند در روند قیمت ها دخالت داشته باشند، آنگاه شرکت برای جلوگیری از این رخداد قادر است سهام خود را خریداری کرده و کنترل قیمت ها را در دست بگیرد.

هر شرکتی تنها قادر است تنها 10 درصد از سهام خود را که منتشر کرده است بازخرید کند زیرا قوانین ایران اجازه ی خرید کل آن سهام را به دلایل مختلف به همان شرکت نمی دهد.

براساس قانون تجارت هیچ شرکتی نمی تواند سهام شرکت مربوط به خودش را بخرد یا به عبارتی دیگر بازخرید سهام نماید.

این بازخرید ممکن است به دلایل بسیاری انجام بشود و منجر به کاهش سرمایه شرکت و یا فروش سهام گردد. تنها در برخی از کشورها با توجه به شرایط خاصی بازخرید مجاز می باشد.

در کشور ما ایران هیچ شرکتی مجاز نیست تا سهام خود را بخرد به این علت که چون مدیر آن نسبت اطلاعات داخلی آگاه است، سهام خود را با حداقل قیمت بخرد و با حداکثر قیمت در اوج بفروشد و سبب ضرر و زیان فروشنده و خریدار بشود.

صرف/کسر سهام

زمانی که یک شرکت سهامی برای تامین مالی، اقدام به انتشار سهام می نماید، در حقیقت سرمایه و دارایی هایش را معادل وجه نقد دریافتی افزایش می دهد. تفاوت میان مبلغ اسمی سهام و مبلغ دریافتی شرکت را صرف / کسر سهام می گویند.

مازاد تجدید ارزیابی موجودی ها

تجدید ارزیابی به بیان ساده به معنای به روز کردن ارزش دارایی های شرکت است. در واقع افزایش مبلغ دفتری یک دارایی در نتیجه تجدید ارزیابی آن  مستقیماً تحت عنوان مازاد تجدید ارزیابی ثبت و در ترازنامه به عنوان بخشی از حقوق صاحبان نمایش داده می شود.

منظور از دارایی، دارایی هایی است که مطابق استانداردهای حسابداری قابل تجدید ارزیابی است و شامل مواردی از قبیل دارایی های ثابت مشهود، سرمایه گذاری بلندمدت و دارایی زیستی مولد است.

با توجه به شرایط اقتصادی ایران و تورم حداقل 30 تا 40 درصدی سالانه، مسلماً دارایی هایی که شرکتی در سال تاسیس خریداری کرده دیگر در پایان سال دهم به همان اندازه نیست و اگر شرکت بخواهد همان دارایی را جایگزین یا خریداری نماید، باید حداقل چندین برابر استهلاکی که طی ده سال گذشته گرفته شده را هزینه نماید.

در نتیجه شرکت برای بقا و تداوم فعالیت، باید ارزش دارایی های خود را همگام با تورم به روز کند و در پایان سال های استهلاک، متناسب با تورم اقدام به سرمایه گذاری و یا خرید ماشین آلات جدید نماید.

تجدید ارزیابی دارایی ها در ایران

در ادامه توضیحات در خصوص ” حقوق صاحبان سهام چیست ” معروض می دارد در اقتصادهایی که همچون اقتصاد ایران تورمی است، لازم است دارایی شرکت ها در طبقات مختلف تجدید شوند تا چرخه تولید و سرمایه گذاری رو به زوال نرود.

استاندارد حسابداری شماره 11 (دارایی هایثابت مشهود) بند 33 عنوان می دارد، دوره تجدید ارزیابی دارایی های ثابت مشهود، وابسته به تغییرات ارزش منصفانه دارایی هاست (3 الی 5 سال) و دوره تجدید ارزیابی سرمایه گذاری ها، یک ساله است.

بند 42 همین استاندارد بیان می دارد که مازاد تجدید ارزیابی دارایی ها به عنوان درآمد تحقق نیافته شناسایی می شود و افزایش سرمایه از آن محل مجاز نیست مگر در مواردی که به موجب قانون تجویز شده باشد. این همان بخشی است که دولت در بودجه خود پذیرفته و درآمد حاصل از افزایش ارزش دارایی ها را معاف از مالیات کرده است.

در بند 78 قانون بودجه سال 1390 به شرکت ها اختیار داده شده که دارایی های خود را تجدید ارزیابی کنند به این شرط که مازاد حتماً به سرمایه منتقل شود.

لذا از سال 1390 تا 1394 بنگاه های عظیمی از جمله بانک ها با ارزیابی املاک و سرقفلی، سرمایه خود را از مبلغ 100 یا 200 میلیارد به چند هزار میلیارد ریال افزایش دادند.

توضیح :

از آن پس، تبصره یک ماده 149 قانون مالیات های مستقیم (اصلاحی 31/04/1394) با این مضمون که شرکت ها می توانند طبق استانداردهای حسابداری، دارایی خود را تجدید ارزیابی کنند و از معافیت مالیاتی بهره مند شوند، تصویب شد که در واقع یعنی حق انتقال به سهام را ندارند.

بنابر این تا پایان سال 1394، باید مازاد تجدید ارزیابی به سرمایه منتقل شود تا شرکت مشمول معافیت مالیاتی شود ولی از 01/01/1395 به بعد شرکت نباید مازاد تجدید ارزیابی را به سرمایه منتقل کند تا از معافیت مالیاتی بهره مند شود.

مشکل چیست

اما مشکل شرکت ها برای عدم اقدام به تجدید ارزیابی دارایی ها و افزایش سرمایه از این محل چیست؟ طبق قوانین سازمان امور مالیاتی کشور، هزینه استهلاک مازاد تجدید ارزیابی دارایی ها (تفاوت استهلاک بر مبنای دو روش بهای تمام شده و تجدید ارزیابی) به عنوان هزینه قابل قبول مالیاتی پذیرفته نمی شود؛ به این معنا که اداره دارایی، این هزینه را به عنوان هزینه ای که بتواند مالیات را کاهش بدهد قبول نمی کند. به همین دلیل شرکت ها باید علاوه بر هزینه تجدید ارزیابی دارایی ها، مالیات بیشتری به سازمان امور مالیاتی بپردازند.

مشکل دوم انتظار سهامداران عمده این شرکت هاست. زیرا پس از آن که این شرکت ها اقدام به تجدید ارزیابی می نمایند، مسلماٌ هزینه استهلاک بیشتری را ذخیره می کنند و در نهایت از سود شرکت کاسته و میزان سود تقسیمی به سهام داران کم می شود. بنابراین برخی از سهام داران عمده به دلیل این که شرکت های مورد سرمایه گذاری خود را با هدف سود تقسیمی مشخص خریداری کردند، از این موضوع سرباز می زنند.

کلام آخر

دارایی های یک شرکت از مجموع حقوق صاحبان سهام آن شرکت  به علاوه بدهی های شرکت به دست می آید. برای بدست آوردن این اطلاعات می توان به منابعی مانند سایت کدال مراجعه و از آنها استفاده کرد.

حقوق صاحبان سهام می تواند به واسطه فعالیت های شرکت افزایش و یا کاهش یابد. در یک تعریف ساده می توان گفت که به مالکیت سهام داران از دارایی های شرکت حقوق صاحبان سهام گفته می شود. بهتر است برای عمل کردن بهتر در بازار سرمایه حتماٌ درباره این موضوع مطالعه شود تا با اطمینان خاطر بیشتری بتوان عمل کرد.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا