حسابداری

دارایی های ثابت

دارایی های ثابت به دارایی هایی گفته می شود که به طور نسبی دارای عمر طولانی هستند و در جریان عملیات عادی موسسات مورد استفاده قرار می گیرند. این دارایی صرفاً برای استفاده موسسه تهیه شده و به منظور سرمایه گذاری یا فروش مجدد تحصیل نشده اند.

دارایی های ثابت هر موسسه ، معرف اعتبار بوده و میزان تجهیزات و ماشین آلات موسسه در طبقه بندی و قدرت کارآیی آن نقش سازنده ای دارد.

انواع دارایی های ثابت

دارایی های ثابت را به دو دسته مشهود و نامشهود طبقه بندی کرده اند که در زیر به توضیح هر یک می پردازیم :

الف – دارایی های ثابت مشهود :

این دارایی ها دارای موجودیت فیزیکی و عینی هستند و به علت داشتن عمر استفاده نسبتاً طولانی ، در طی سال های متمادی به طور موثر در عملیات واحدهای تجاری مورد استفاده قرار می گیرند. از جمله این دارایی ها می توان : زمین ، ساختمان ، ماشین آلات ، تاسیسات ، وسایط نقلیه و اثاثیه را نام برد.

ب – دارایی های ثابت غیر مشهود :

این دارایی ها موجودیت فیزیکی و عینی ندارند و می توان آنها را به دو گروه زیر تقسیم کرد :

1-دارایی های ثابت غیر مشهود استهلاک پذیر :

مانند حق تالیف و حق الاختراع که مدت استفاده از چنین حقوقی نامحدود نیست و به تدریج که مورد استفاده قرار می گیرند ، حقوق مالی آنها ارزش اولیه خود را از دست می دهد. بنابر این قسمتی از بهای تمام شده این اقلام در ادوار مالی عمر مفید این دارایی ها به حساب هزینه های آن دوره منظور می شود.  استهلاک دارایی های غیر مشهود و عملیات حسابداری آنها ، مشابه دارایی های ثابت مشهود می باشد.

2-دارایی های ثابت غیر مشهود استهلاک ناپذیر :

مانند خق سرقفلی ، ارزش علایم تجاری و …

عملیات حسابداری دارایی های ثابت :

بهای تمام شده یک دارایی ثابت ، شامل کلیه مخارجی است که برای تحصیل و آماده نمودن آن برای استفاده در شرایط دلخواه موسسه پرداخت می گردد. لازم به ذکر است که دارایی های ثابت باید بر مبنای ارزش نقدی ارزشیابی و ثبت شوند.

چنانچه موسسه ای دارایی ثابتی را به صورت اقساطی خریداری نماید و در نتیجه مبلغی به عنوان سود یا کارمزد به فروشنده بپردازد ، در صورتی که دارایی مزبور را بلافاصله مورد بهره برداری قرار دهد ، سود یا کارمزد پرداختی نباید به حساب قیمت تمام شده دارایی منظور گردد.

مثال :

یک موسسه تجاری وسیله نقلیه ای را که قیمت نقدی آن 6.000.000 ريال بود با شرایط نسیه به مبلغ 6.400.000 ريال خریداری و بابت حمل آن به موسسه مبلغ 320.000 ريال پرداخت نمود و بلافاصله مورد استفاده قرار داد.

ثبت عملیات خرید دارایی ثابت :

حساب وسیله نقلیه                           6.320.0000

حساب هزینه مالی                             400.000

.                    حساب پرداختنی                                 6.400.000

.                     حساب صندوق یا بانک                         320.000

بابت خرید دارایی ثابت

ساخت دارایی :

چنانچه موسسه ای اقدام به ساخت دارایی ثابت نماید و ساخت آن مدت زمانی به طول انجامد ، معمولاً حسابی تحت عنوان ” دارایی های در جریان ساخت ” افتتاح می کند و کلیه مبالغی را که در جهت ساخت آن دارایی پرداخت می شود به حساب قیمت تمام شده دارایی منظور نموده و پس از تکمیل ، آن را به حساب دارایی مورد نظر انتقال می دهد.

پس از تحصیل دارایی یا ساخت آنها ، موسسات در جهت رسیدن به اهداف خود ، از آن دارایی استفاده خواهند نمود.

هزینه های جاری   دارایی های ثابت مانند هزینه نگهداری یا هزینه تعمیرات ، پس از زمان بهره برداری به حساب هزینه های جاری دوره منظور خواهد شد. چنانچه هزینه های انجام شده باعث افزایش عمر ماشین یا بهتر شدن کیفیت تولید و یا افزایش تولید گردد ، این هزینه ها را هزینه های اساسی تلقی می کنند و به قیمت تمام شده دارایی اضافه می نمایند.

استهلاک دارایی های ثابت

دارایی های ثابت به تدریج و با گذشت زمان کهنه ، فرسوده ، قراضه ، منسوخ و غیر قابل استفاده می شوند و قیمت آنها کاهش می یابد. این کاهش تدریجی قیمت در واقع مربوط به مدت استفاده از دارایی ثابت که آن را عمر مفید دارایی نیز می نامند ، می باشد. تقلیل ارزش دارایی ثابت در مدت عمر مفید آن را ” استهلاک ” می گویند. این کاهش ارزش برای موسسات ، یک هزینه محسوب می شود.

در پایان هر دوره مالی براساس روش هایی که بعداً به آن می پردازیم ، این هزینه ، محاسبه می شود و در حساب های همان دوره مالی انعکاس می یابد. نحوه ثبت آن به این صورت است که حساب هزینه استهلاک را بدهکار نموده و حساب استهلاک انباشته را که حساب کاهنده دارایی های ثابت می باشد ، بستانکار می کنند.

مانند آرتیکل زیر :

حساب هزینه استهلاک …                            xx

.                   حساب استهلاک انباشته …                   xx

محاسبه استهلاک دارایی ثابت….

حساب هزینه استهلاک دارایی ثابت ، در پایان دوره مالی به همراه سایر هزینه ها به حساب سود و زیان منتقل می شود ، ولی حساب استهلاک انباشته ، جزو حساب های دایم است و به سال بعد منتقل خواهد شد.

توضیح :

توضیح اینکه برای هر نوع دارایی ثابت موسسه ، استهلاک انباشته مستقلی نگهداری می کنند و در صورتی که در موسسه ای چند نوع از یک دارایی ثابت موجود باشد (مثلاً چند وسیله نقلیه ) لازم است نسبت به نگهداری قیمت تمام شده هر وسیله و استهلاک انباشته آن به طور مستقل اقدام نمود تا دسترسی به اطلاعات و تعیین ارزش دفتری آن آسان باشد. ارزش دفتری عبارت است از تفاضل قیمت تمام شده دارایی و استهلاک انباشته مربوطه.

دارایی های ثابت

عوامل موثر در تعیین استهلاک

دارایی های ثابت به هنگام تحصیل آن ، دارای قیمت تمام شده ای می باشد که واقعی است . در دفاتر ثبت می شود. لیکن سایر عواملی که در تعیین استهلاک موثر می باشند تخمینی هستند. یکی از این عوامل ، عمر مفید می باشد و به دوره ای اطلاق می شود که می توان از یک دارایی ثابت استفاده کرد. عمر مفید می تواند بر حسب سال ، ماه ، روز یا ساعت باشد.

یکی دیگر از عوامل یاد شده ، ارزش اسقاط می باشد و آن عبارت است از ارزشی که یک دارایی ثابت پس از اتمام عمر مفید دارا می باشد. بنابر این در محاسبه استهلاک ، سه عامل باید مورد توجه قرار گیرد که عبارت است از :

1-بهای تمام شده دارایی ثابت ( واقعی )

2-عمر مفید ( تخمینی )

3-ارزش اسقاط ( تخمینی )

همان طوری که مشاهده می شود عمر مفید و ارزش اسقاط را به طور تخمین تعیین می کنند.

در برآورد عمر مفید باید نکات زیر مورد توجه قرار بگیرد :

الف-کسانی که از دارایی استفاده می کنند ، مشخص باشند.

ب-کاربرد دارایی به صورتی باشد که به هنگام تحصیل دارایی منظور نظر بوده است.

ج-خط مشی موسسه برای تعمیر و نگهداری دارایی در مدت استفاده مشخص باشد.

همچنین در برآورد ارزش اسقاط دارایی ثابت ، توجه به نکات زیر اهمیت دارد :

الف-استفاده از دارایی ثابت ، توسط چه کسی صورت می گیرد.

ب-میزان استفاده از دارایی ثابت در حد ظرفیت آن باشد.

ج-عمر مفید دارایی ، درست تخمین زده شده باشد.

در حال حاضر ، اکثر موسسات برای تعیین استهلاک از جدول استهلاکات مصوبه وزارت امور اقتصادی و دارایی ، استفاده می نمایند.

روش های محاسبه استهلاک

با توجه به نکات بالا و شرایط و عملکرد موسسات ، روش هایی برای تعیین استهلاک دارایی های ثابت در نظر گرفته شده که مهمترین آنها به شرح زیر می باشد :

1-روش خط مستقیم یا اقساط مساوی :

در این روش میزان هزینه استهلاک در طی عمر مفید یکسان می باشد.

2-روش متغیر بودن هزینه :

در این روش میزان هزینه استهلاک با ساعات کارکرد یا میزان تولید تناسب دارد.

3-روش نزولی :

در این روش ، میزان هزینه استهلاک بیشتر در سال اول و کاهش تدریجی آن در طی سال های بعد مورد توجه می باشد. روش مجموع سنوات و روش مانده نزولی که به آن درصدی از ارزش دفتری نیز می گویند از انواع ” روش نزولی ” می باشند.

4-روش استهلاک بر اساس نظریه های سرمایه گذاری :

در این روش ، مبلغ پرداخت شده برای خرید دارایی در حکم مبلغی خواهد بود که سرمایه گذاری شده است و در طول عمر مفید بازده معادل اصل سرمایه گذاری و استفاده ای که از آن انتظار می رود ، مورد توجه قرار می گیرد.

1-محاسبه استهلاک به روش خط مستقیم :

این روش ساده ترین روش محاسبه استهلاک می باشد و به همین دلیل از طرف اکثر موسسات تجاری مورد استفاده قرار می گیرد. کاربرد این روش بسیار آسان است و فرض بر این است که دارایی های ثابت در طی سال های عمر مفید به طور یکسان مورد استفاده قرار می گیرند.

الف- روش سال های عمر مفید :

برای تعیین استعلاک با روش خط مستقیم از قیمت تمام شده دارایی ارزش اسقاط را کم و عدد باقیمانده را بر سال های عمرمفید تقسیم می کنند. نتیجه حاصل ، هزینه استهلاک سالانه می باشد.

محاسبه استهلاک به روش خط مستقیم از طریق فرمول زیر انجام می شود :

هزینه استهلاک سالانه  = سال های عمر مفید / ( ارزش اسقاط – قیمت تمام شده دارایی )

ب- روش درصدی از قیمت تمام شده :

ممکن است مبلغ استهلاک سالانه به صورت درصدی از قیمت تمام شده دارایی ثابت تعیین شود که آن را ” نرخ استهلاک ” می نامند و در تمام دوره های عمر مفید ثابت خواهد بود.

2-روش متغیر بودن هزینه :

چنانچه موسسه از شیوه متغیر بودن هزینه استفاده نماید ، یکی از روش های زیر را به کار برد.

الف-روش ساعات کارکرد :

این روش مبتنی بر این فرض است که عمر مفید دارایی ها در نتیجه کارکرد آن دارایی کاهش می یابد ، نه بر اثر گذشت زمان.

بنابر این در محاسبه استهلاک  به روش متغیر بودن هزینه ، اطلاعات زیر موثر می باشد :

1-قیمت تمام شده دارایی

2-میزان کارکرد دارایی تا زمان از کار افتادن آن بر حسب ساعات کار

3-ارزش اسقاط دارایی

با توجه به اطلاعات فوق ، برای محاسبه استهلاک یک ساعت کارکرد ، از فرمول زیر استفاده می شود:

استهلاک یک ساعت کارکرد  = ساعت کارکرد در طی عمر مفید / ( ارزش اسقاط – قیمت تمام شده دارایی )

هنگامی که استهلاک یک ساعت کارکرد معین شد ، آن را در تعداد ساعات کارکرد دارایی در طی یک دوره مالی ضرب کرده ، استهلاک دارایی را در آن دوره مالی مشخص می کنند.

در صورتی که ساعات کارکرد دارایی در میزان تولید یا ارائه خدمات موثر باشد و عملاً به درآمد موسسه بیفزاید ، این روش را می توان منطقی و منظم تلقی کرد ولی اگر از نتیجه کارکرد محصولی حاصل نشود و یا خدماتی ارائه نگردد ، منطقی به نظر نمی رسد.

ب- روش میزان تولید :

روش میزان تولید بر این فرض استوار است که استهلاک دارایی بستگی به مقدار محصول تولید شده یا خدمات ارائه شده دارد. بنابر این یک دارایی ثابت در طول عمر مفید ، مقدار محصولی که می تواند تولید نماید و یا مقدار خدماتی که می تواند ارائه دهد به عنوان یک سقف تعیین می شود که این سقف یکی از اطلاعات مورد نیاز در محاسبه استهلاک دارایی می باشد.

علاوه بر آن اطلاعات زیر نیز باید در اختیار باشد :

1-قیمت تمام شده دارایی

2-ارزش اسقاط دارایی

برای تعیین استهلاک ناشی از یک واحد تولید می توان از فرمول زیر استفاده کرد :

استهلاک یک واحد تولید  = میزان کل تولید / ( ارزش اسقاط – قیمت تمام شده دارایی )

برای تعیین استهلاک دارایی در یک دوره مالی ، تعداد محصول تولید شده را در استهلاک یک واحد تولید ضرب می کنند :

استهلاک یک دوره مالی = تعداد تولید طی دوره * استهلاک یک واحد تولید

3-روش نزولی :

با توجه به این که کارایی دارایی نو ، بیش از دارایی کهنه می باشد ، به همین دلیل استهلاک پذیری دارایی نیز هر سال نسبت به سال قبل کاهش پیدا می کند. بنابر این در این روش ، استهلاک دارایی در سال اول بیش از استهلاک آن در سال دوم می باشد و همین مطلب در سال های بعد نیز مصداق پیدا می کند. مهمترین این روش ها عبارتند از :

الف-روش مجموع سنوات :

در این روش برای محاسبه استهلاک ، یک نسبت در حال نزول ( نسبت هر سال مقایسه با نسبت سال قبل کمتر است ) را در بهای تمام شده منهای ارزش قراضه ضرب می کنند و نتیجه حاصل همان استهلاک یک سال مالی است. برای پیدا کردن نرخ در رحال نزول که به صورت یک کسر می باشد از سنوات عمر مفید استفاده می کنند.

مثال :

روش محاسبه را با ذکر یک مثال بیان می کنیم. هر گاه عمر مفید یک دارایی چهار سال باشد ، سال های عمر مفید دارایی را با یکدیگر جمع کرده ، حاصل جمع در مخرج کسر مزبور قرار داده می شود.

صورت کسر برای سال اول  ، عدد چهار                        مجموع سنوات 10=4+3+2+1

صورت کسر برای سال دوم  ، عدد سه

صورت کسر برای سال سوم  ، عدد دو

صورت کسر برای سال چهارم  ، عدد یک می باشد.

مخرج کسر برای تمام سنوات عدد ده می باشد.

برای محاسبه مخرج کسر می توان از فرمول زیر نیز استفاده کرد :

 (2 / ( 1 + سال های عمر مفید)) * سال های عمر مفید = مجموع سنوات

بنابر این هر گاه عمر مفید یک دارایی 8 سال باشد ، مجموع سنوات را می توان به صورت زیر محاسبه نمود :

36 = ( 2  /  (1 +8 )) * 8 = مجموع سنوات

و نرخ در حال نزول برای سال اول      : 36 / 8

.                            برای سال دوم : 36 / 7

و تا نرخ در حال نزول برای سال هشتم : 36 / 1

بنابر این برای محاسبه استهلاک به روش نزولی ، مجموع سنوات علاوه بر نرخ در حال نزول به عوامل دیگری مانند قیمت تمام شده دارایی و ارزش اسقاط آن نیاز دارد.

ب- روش درصدی از ارزش دفتری :

در این روش ، میزان استهلاک از حاصل ضرب یک نرخ ثابت در ارزش دفتری به دست می آید. توضیح این که ارزش دفتری دارایی در سال اول با قیمت تمام شده آن برابراست و از سال دوم به دلیل منظور نمودن استهلاک انباشته ، ارزش دفتری از قیمت تمام شده کمتر می شود و این مورد تا پایان عمر مفید دارایی ادامه می یابد.

در این روش ، اطلاعات لازم برای محاسبه استهلاک دارایی های ثابت عبارت اند از :

1-قیمت تمام شده دارایی ها

2-نرخ استهلاک سالانه

3-عمر مفید دارایی

همان طوری که مشاهده می شود در این روش ، سخنی از ارزش اسقاط به میان نیامده است و در پایان عمر مفید دارایی ، ارزش دفتری معادل ارزش اسقاط است.

روش های نزولی :

در روش های نزولی ، به دلیل آنکه در سال هایی که اقلام دارایی ثابت کارکرد بیشتری دارند ، استهلاک بیشتری نیز بابت استفاده از آنها منظور می گردد ، همچنین با گذشت زمان بر هزینه تعمیر و نگهداری دارایی افزوده می شود و از آنجا که هزینه استهلاک به همراه هزینه های تعمیر و نگهداری ، جمعاً بهای تمام شده خدمات حاصل از کارکرد دارایی ها را تشکیل می دهد.

بنابر این افزایش هزینه استهلاک در سال های اول و کاهش آن در سال های بعد ، در واقع به عکس هزینه های تعمیر و نگهداری دارایی می باشد و در نهایت هزینه استفاده از دارایی طی سال های مختلف عمر مفید تا حد ممکن برابر می باشد.

ثبت حسابداری :

از آنجا که حساب هزینه استهلاک دارایی های ثابت ، یک حساب موقت است ، در پایان دوره مالی با انجام ثبت زیر به حساب خلاصه سود و زیان منتقل می شود :

حساب خلاصه سود و زیان                          xx

.                   حساب هزینه استهلاک دارایی های ثابت      xx

بابت انتقال هزینه استهلاک به حساب خلاصه سود و زیان

از آنجا که حساب استهلاک انباشته نیز ، حساب دایمی است ، به دوره مالی بعد انتقال پیدا می کند.

دارایی های ثابت

خروج دارایی ها :

دارایی های ثابت موسسات تجاری ممکن است در طی عمر مفید به دلیل فروش ، تعویض ، آتش سوزی و یا سرقت از موسسه خارج شود. حسابداری موسسات بنابر هر مورد ثبت لازم را انجام می دهند ، که در ادامه به بررسی هر یک از حالت های مذکور می پردازیم.

خروج دارایی به دلیل فروش :

ممکن است موسسه ای به دلیل فرسوده شدن یا قدیمی بودن و یا به علت تغییرات در نوع تولید یا ارائه خدمات ، اقدام به فروش دارایی ثابت نماید.

در این هنگام لازم است استهلاک دارایی را از ابتدای دوره تا زمان فروش ، محاسبه و به حساب های مربوط منظور کنند و سپس نسبت به ثبت عملیات فروش که شامل موارد زیر می باشد اقدام نمایند :

1-ثبت دریافت وجه

2-حذف دارایی ثابت

3-حذف استهلاک انباشته

4-نمایش سود یا زیان حاصل از فروش دارایی ثابت ( هر گاه وجوه دریافتی بیشتر از ارزش دفتری دارایی باشد ، سود ، حاصل شده و چنانچه وجوه دریافتی از ارزش دفتری دارایی کمتر باشد ، زیان به بار آمده است ). معمولاً هر چهار مورد یاد شده را در یک ثبت منعکس می کنند.

حساب صندوق یا بانک                      xx

حساب استهلاک انباشته دارایی            xx

.           حساب دارایی ثابت                               xx

.           حساب سود حاصل از فروش دارایی            xx

ثبت فروش دارایی به مبلغی بیش از ارزش دفتری

 

حساب صندوق یا بانک                      xx

حساب استهلاک انباشته دارایی            xx

حساب زیان ناشی از فروش دارایی        xx

.           حساب دارایی ثابت                               xx

ثبت فروش دارایی به مبلغیکمتر  از ارزش دفتری

خروج دارایی به دلیل تعویض آن :

هر گاه دارایی ثابت موسسه ای بنا به دلیلی  با یک دارایی جدید معاوضه شود ، اثر این رویداد اولاً باید نسبت به تعیین دارایی سابق ، از اول دوره مالی جاری تا زمان تعویض آن اقدام کرد و ضمن تنظیم ثبتی به حساب های مربوط انتقال داد. سپس نسبت به عملیات تعویض دارایی به شرح زیر اقدام نمود :

1-ثبت دارایی جدید

2-ثبت حذف دارایی سابق

3-ثبت حذف استهلاک انباشته دارایی سابق

4-ثبت دریافت یا پرداخت وجوه نقدی

5-ثبت سود یا زیان ناشی از تعویض دارایی ها

خروج دارایی های ثابت به علت آتش سوزی یا سرقت :

امکان دارد که دارایی های ثابت موسسات بر اثر آتش سوزی کاملاً از بین رفته یا خسارات قابل توجهی بر آنها وارد شده باشد. همچنین ممکن است دارایی های ثابت موسسات به سرقت روند.

در حالات فوق موسسات مکلف به ثبت رویداد مورد نظر در دفاتر می باشند. امروزه اکثر موسسات ، دارایی های ثابت خود را در مقابل حوادث ، بیمه می کنند و با اتخاذ این تصمیم از وارد آمدن خسارت عمده که ممکن است توازن مالی موسسات را مختل سازد ، جلوگیری نمایند.

در این قسمت ، ثبت عملیات مربوط به خروج دارایی های ثابت بر اثر حوادث غیر مترقبه را در شرایطی که دارایی های ثابت بیمه شده باشند و یا بیمه نشده باشند ، بررسی خواهیم کرد.

الف- دارایی های ثابت ، بیمه شده باشند.

در صورتی که دارایی بیمه شده باشد ، ابتدا باید هزینه استهلاک آن را از ابتدای سال مالی جاری تا زمان  وقوع حادثه محاسبه کرد و به حساب های مربوطه انتقال داد ؛ سپس ثبت های لازم را بابت رویداد ایجاد شده که به شرح زیر می باشد ، انجام داد :

1-ثبت حذف دارایی

2-ثبت حذف استهلاک انباشته دارایی

3-ثبت وجوه دریافتی از شرکت بیمه

4-ثبت سود یا زیان ایجاد شده ناشی از وقوع حادثه

ب-دارایی ثابت ، بیمه نشده باشد.

بعضی مواقع ممکن است که دارایی های ثابت موسسه بیمه نباشد ، در این حالت نیز ابتدا استهلاک دارایی ثابت را از اول دوره مالی تا زمان وقوع حادثه محاسبه و به حساب ها منظور می کنند و سپس نسبت به حذف دارایی و استهلاک انباشته مربوط اقدام می نمایند و معادل ارزش دفتری دارایی ثابت را به بدهکار ” حساب زیان حوادث ” منظور می کنند.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید
بستن
دکمه بازگشت به بالا