حسابداری

دارایی های نامشهود قابل شناسایی

دارایی های نامشهود قابل شناسایی : برخی از دارایی های نامشهود نظیر حق انتشار و حق الامتیاز و حق الاختراع قابل شناسایی بوده و می توان آنها را به عنوان حقوق قانونی مشخص نمود ، اما مواردی نظیر سرقفلی این خصوصیت را ندارند. در ادامه راجع به دارایی های نامشهود قابل شناسایی بیشتر بحث خواهد شد و انواع آن بررسی می گردد.

حق الاختراع (یکی از انواع دارایی های نامشهود قابل شناسایی ) :

حق الاختراع به عنوان یکی از انواع دارایی های نامشهود قابل شناسایی مطرح است.

برخی از شرکت ها این حق انحصاری را دارند که محصولات ابداعی خود را طی مدت زمان مشخصی ( که مثلاً در قوانین برخی کشورها 17 سال است ) تولید کرده و به فروش رسانند.

همچنین در برخی قراردادها با پرداخت مبلغی به عنوان حق الامتیاز به صاحب حق الاختراع یک ابداع یا اجازه تولید محصول را به صورت انحصاری دریافت می کنند.

از لحاظ قانونی حق الاختراع را نمی توان تجدید کرد ، اما در عمل عمر اقتصادی آنها اغلب ، در زمان نزدیک به پایان عمر حق الامتیاز اولیه ، کمی تغییر می کند.

یک حق الاختراع تنها زمانی دارای ارزش اقتصادی است که بتوان به کمک آن در یک بازار رقابتی محصولی را با هزینه کمتر تولید کرده و به فروش رساند و یا قیمت بالاتری را بر کالاها و خدمات مربوطه وضع نمود.

عمر حق الاختراع (در توضیح دارایی های نامشهود قابل شناسایی) :

عمر اقتصادی حق الاختراع عموماً از عمر قانونی آن کوتاه تر است ، بنابراین هزینه استهلاک آن باید طی دوره استفاده از آن شناسایی شود.

چنانچه حق الاختراعی از دیگران خریداری شود ، بهای تمام شده آن عبارت است از قیمت تحصیل به اضافه هر گونه هزینه جانبی صرف شده برای تحصیل آن.

آرتیکل حسابداری :

خرید حق الاختراع را دیگران به شرح زیر ثبت می شود :

حق الاختراع                                                   xx

.                  وجه نقد                                               xx

ثبت خرید حق الاختراع

حق الاختراع به معنای جلوگیری اتوماتیک از موارد تخلف و عدم رعایت این حق توسط دیگران نیست.

مالک حق الاختراع باید کسانی را که سعی در عدم رعایت این حق دارند تحت تعقیب قانونی قرار داده و از حق خود دفاع کند.

بهای تمام شده احیای موفقیت آمیز حقوق باید به حساب سرمایه ای منظور گردد ( به ارزش دفتری حق الاختراع اضافه شود ) ، چرا که طی مدت باقیمانده عمر اقتصادی حق الاختراع ، از مزایای آن استفاده می شود.

دعاوی حقوقی حق الاختراع (در توضیح دارایی های نامشهود قابل شناسایی) :

البته اگر دعوای حقوقی مربوطه سال ها به طول انجامد و نتیجه آن نیز نامشخص باشد ، مخارج صرف شده باید به حساب هزینه جاری منظور گردد.

اگر نتیجه دعوا مطلوب باشد ، تمام هزینه ها باید توسط طرف محکوم پرداخت گردد ، ولی اگر نتیجه دعوا به ضرر واحد تجاری صاحب حق الاختراع باشد ، مخارج صرف شده و بهای تمام شده مستهلک نشده ، هر دو باید از حساب ها حذف شوند ، چرا که پس از این دیگر منافع اقتصادی حق الاختراع مربوطه عاید شرکت نخواهد شد.

حق استفاده از حق الاختراع متعلق به دیگران که به وسیله قرارداد به دست آمده به عنوان دارایی نامشهود ثبت نمی شود ، مگر این که در آغاز قرارداد مبلغی به صورت کلی پرداخت شده باشد.

مبالغ ” اجاره ماهانه ” یا ” حقوق پرداختی ” دوره ای بابت  استفاده از حق الاختراع ، بسته به استفاده ای که از آن می شود ، باید به حساب هزینه های سربار کارخانه یا هزینه های عملیاتی منظور گردد.

بهای تمام شده حق الاختراع :

چنانچه یک واحد تجاری در نتیجه انجام عملیات تحقیق و توسعه به اختراعی دست یافته باشد ، بهای تمام شده تخصیصی به این حق الاختراع ، تنها شامل هزینه های مستقیم قانونی و سایر هزینه های مرتبط با تحصیل آن می باشد.

هیچ یک از مخارج تحقیق و توسعه را نمی توان به بهای تمام شده حق الاختراع منظور کرد ، چرا که تمام این مخارج در زمان وقوع باید به حساب هزینه دوره منظور شوند.

حق انتشار (یکی از انواع دارایی های نامشهود قابل شناسایی ) :

حق چاپ ، حق انتشار یا حق تالیف جزو حقوق انحصاری است که به مولفین ، مترجمین ، ناشرین ، خالقین آثار ادبی و نیز هنرمندان تعلق می گیرد تا محصولات هنری ، چاپی و ادبی خود را در تمام مدت عمر خود به اضافه 50 سال بعد از آن تحت کنترل داشته باشند.

البته سایر واحدهای تجاری می توانند با پرداخت مبالغی به عنوان حق استفاده از حق نشر ( یا اجاره ) یا پرداخت بهای حق انتشار ، آن را از صاحب حق ، خریداری یا اجاره نمایند.

مشکلات موجود در تعیین بهای تمام شده حق الانتشار ، مشابه مشکلاتی است که در حق الاختراع نیز وجود دارد.

هرچند که حق انتشار ، عمر قانونی طولانی دارد ولی عمر اقتصادی آن محدود به دوره ای است که نام یا علامت تجاری ناشر وجود دارد.

بهای تمام شده حق انتشار :

به منظور تحقق اصل تطابق هزینه ها با درآمدها ، بهای تمام شده حق انتشار با کل درآمد ناشی از این حق تطابق داده می شود.

به دلیل مشکلات ارزیابی درآمد ناشی از حق انتشار و نیز کوتاه بودن مدت زمان ایجاد این درآمد ، معمولاً حق انتشار را طی مدت مدت زمان کوتاهی مستهلک می کنند.

در برخی موارد ، ممکن است حق انتشاری که قبلاً بی ارزش تشخیص داده شده و از حساب ها حذف شده است ، مجدداً تجدید و احیا گردد.

شاهد مثال نیز امتیاز نمایش فیلم های قدیمی است که بهای تمام شده تولید و امتیاز نمایش آنها قبلاً به طور کامل مستهلک شده ولی امتیاز پخش آن توسط تلویزیون خریداری می گردد.

البته این افزایش ارزش حق انتشار در ترازنامه تولید کننده فیلم منعکس نمی شود ، بلکه به هنگام فروش آن ، درآمد تحقق می یابد.

پروانه ساخت و قراردادها :

یکی دیگر از انواع دارایی های نامشهود قابل شناسایی پروانه ساخت و قراداد ها می باشد.

بسیاری از واحدهای تجاری برای به دست آوردن گواهی یا پروانه انجام عملیات تجاری خاص یا به دست آوردن حقوق محفوظ موارد خاص مربوط به دیگران مبالغ زیادی صرف می کنند.

برای مثال برخی شرکت های داخلی ، گواهی ساخت محصولات شرکت های خارجی را دریافت کرده و با اجازه شرکت مادر ، اقدام به ساخت محصولات آن در داخل کشور می نمایند.

نمونه آن اجازه ساخت وسایل صوتی و تصویری شرکت ” سونی ژاپن ” در کشورهای جنوب شرقی آسیا و یا اجازه ساخت خمیر دندان ” سیگنال انگلستان ” در برخی کشورهای عربی است.

بهای تمام شده پروانه ساخت ، گواهی نامه یا قراردادها ، طی مدتی که انتظار می رود از آنها استفاده شود مستهلک می گردد.

چنانچه پروانه ساخت ، اجازه نامه یا قراردادی به هر دلیل ، لغو شده و فاقد ارزش اعلام شود ، باقی مانده بهای تمام شده مستهلک نشده ، در همان دوره به عنوان هزینه شناسایی شده و از حساب ها حذف می گردد.

 

دارایی های نامشهود قابل شناسایی

نام ها ، علائم تجاری و فرمول های سری (یکی از انواع دارایی های نامشهود قابل شناسایی ) :

نام ها ، علائم تجاری و فرمول های سری از جمله ابزارهای جلب و نگهداری مشتری هستند.

ارزش محصولات شناخته شده و تفاوت آنها با کالاهای معمولی باعث افزایش فروش آنها ( بعضاً با قیمت های بالاتر ) می شود.

نام ها ، علائم تجاری و فرمول های سری جزو حقوقی هستند که قابل واگذاری ، نقل و انتقال و فروش می باشند.

عمر این نوع دارایی :

عمر اقتصادی آنها نیز برابر با مدت زمان استفاده از این دارایی ها بوده و استهلاک آنها نیز طی این مدت یا چهل سال ، هر کدام که کوتاه تر است ، محاسبه می شود.

ارزش این دارایی ها اغلب با جلب اعتماد مشتریان و افزایش کیفیت کالاها ، افزایش می یابد.

البته این افزایش ارزش بدون هزینه نبوده و شرکت برای معرفی محصولات خود ، هزینه هایی نظیر آگهی های تبلیغاتی و غیره صرف می کنند.

البته تعیین رابطه بین این هزینه ها و افزایش دارایی های مذکور اغلب مشکل و غیر قابل تعیین است ، به همین دلیل حسابداران در بیشتر موارد آنها را جزو هزینه های جاری منظور کرده و از افزودن آنها به بهای تمام شده دارایی خودداری می کنند.

هزینه های تاسیس (در توضیح دارایی های نامشهود قابل شناسایی) :

تاسیس واحدهای تجاری معمولاً مستلزم صرف هزینه و زمان زیادی است.

هزینه های پرداختی بابت طراحی ، ارزیابی ، مسائل حقوقی ، ثبت شرکت و نیز هزینه های جلسات اولیه مدیران و سهام داران و بسیاری هزینه های دیگر از آن جمله اند.

چون این هزینه ها به امید انتفاع آتی صرف می شوند ، بنابراین دارایی محسوب شده و به هزینه های جاری منظور نمی شوند.

البته مواردی نظیر زیان سال های اولیه فعالیت ، هزینه تبلیغات اولیه جهت معرفی شرکت ، هزینه های انتشار سهام ، کسر اوراق قرضه و نظایر آنها جزو هزینه های تاسیس محسوب نمی گردند.

هزینه های انتشار سهام عادی نظیر هزینه های قانونی و کارشناسی از عایدات حاصل از فروش سهام کسر می شوند.

نکته :

هزینه های مربوط به انتشار اوراق قرضه و سایر ابزارهای تامین مالی ( به غیر از سهام ) به سال های بعد انتقال یافته و طی مدت بدهی مذکور مستهلک می گردند.

از لحاظ تئوری به دلیل عمر نامحدود واحدهای تجاری ، هزینه های تاسیس نیز عمر اقتصادی نامحدودی دارند.

ولی در عمل چنین چیزی اتفاق نمی افتد و معمولاً هزینه های تاسیس را 5 ساله مستهلک می نمایند.

اما اصول عمومی پذیرفته شده حسابداری ، استهلاک آن را حداکثر 40 سال مجاز دانسته است.

حق الامتیاز یا فرانشیز (یکی از انواع دارایی های نامشهود قابل شناسایی ) :

فرانشیز عبارت است از امتیاز یا حق به خصوصی که یک واحد تجاری برای فعالیت در یک محدوده جغرافیایی خاص دریافت می کند.

فرانشیز را می توان از سازمان های دولتی یا خصوصی دریافت نمود.

مثال :

برای مثال شبکه های تلویزیونی خصوصی در کشورهای اروپایی یا فروشگاه های زنجیره ای که اجازه فعالیت در یک نقطه جغرافیایی به خصوص را دریافت می نمایند ، از آن جمله اند.

برخی مواقع نیز کارخانجات بزرگ به خرده فروشی ها اجازه تاسیس واحد تجاری در منطقه ای خاص و با همان نام تجاری را می دهند.

مبالغ پرداختی توسط خرده فروش ها در ترازنامه آنها تحت عنوان فرانشیز یا حق امتیاز ارائه شده و طی عمر اقتصادی برآوردی آنها مستهلک می گردد.

عایدات حاصل از فروش حق امتیاز توسط فروشنده آن نیز به عنوان درآمد شناسایی می شود.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا