حسابداری

روش های محاسبه استهلاک دارایی ثابت

روش های محاسبه استهلاک دارایی ثابت : در این مقاله مهم ترین روش هایی که برای محاسبه استهلاک سنواتی ، یا به عبارت دیگر به منظور تقسیم جمع استهلاک دارایی ثابت (در طی عمر مفید ) بین سنوات مختلف عمر مفید آن ، وجود دارد ارائه می گردد.

به منظور تسهیل مطالعه فرمول های مربوط به این روش ها :

حرف C  :

نماینده قیمت تمام شده دارایی ثابت ؛

حرف S :

نماینده قیمت فرسوده و کهنه دارایی ( قیمت دارایی ثابت در پایان عمر مفید یا ارزش اسقاط ) ؛

حرف n :

نماینده مدت عمر مفید ( بر حسب دوره مالی ، ساعات کار یا میزان تولید در طی عمر مفید ) ؛ حرف r :

نماینده نرخ استهلاک ( برای هر دوره مالی یا هر ساعت کار یا هر واحد تولید شده ) ؛

حرف D :

نماینده میزان استهلاک هر دوره مالی تعیین می گردد.

انتخاب روش (در توضیح روش های محاسبه استهلاک دارایی ثابت) :

انتخاب هر یک از روش های ذیل و ترجیح یکی بر دیگری باید با توجه به وضع خاص موسسه مالک دارایی ثابت ، نحوه استفاده از دارایی ثابت و سایر شرایط و اوضاع و احوال خاص به عمل آید.

آنچه باید مورد توجه خاص قرار گیرد این است که باید روش ثابتی برای محاسبه استهلاک در سنوات مختلف پیروی شود و در اجرای اصل ثبات رویه هر سال روش محاسبه تغییر نیابد.

روش مستقیم یا خط مستقیم ( یا طریقه اقساط مستقیم ) :

این روش ساده ترین و متداول ترین روش محاسبه استهلاک می باشد.

در اجرای این روش فرض بر این است که دارایی ثابت در تمام طول عمر مفید خود به طور یکسان مستهلک می شود.

به عبارت دیگر در این روش استهلاک دارایی ثابت به نسبت مساوی به سنوات عمر مفید آن تخصیص می یابد.

فرمول :

فرمول محاسبه استهلاک هر دوره مالی با این روش به شرح زیر می باشد :

D=(C-S)/n

در این روش میزان هزینه استهلاک و اندوخته استهلاک همه ساله مساوی است و در پایان عمر مفید دارایی ثابت قیمت دفتری آن (مانده مستهلک نشده ) برابر است با مبلغ پیش بینی شده قیمت فرسوده دارایی ثابت.

عیب روش :

عیب عمده این روش آن است که میزان استهلاک دارایی ثابت در همه سنوات عمر مفید مساوی می باشد.

به همین علت غالباً مبلغ هزینه استهلاک هر دوره مالی با استهلاک واقعی دارایی ثابت در دوره مذکور تناسبی ندارد.

معذلک این روش به علت سهولت آن در اکثر موسسات اقتصادی مورد استفاده قرار می گیرد.

روش ساعات کارکرد (در توضیح روش های محاسبه استهلاک دارایی ثابت):

در این روش فرض بر این است که دارایی ثابت هر چه بیشتر کار کند زودتر فرسوده و مستهلک می گردد.

مثلاً ماشینی که در شبانه روز یک نوبت 8 ساعته کار می کند دارای عمر مفید طولانی تر از ماشین مشابهی است که در شبانه روز دو نوبت 8 ساعتی مورد استفاده واقع می شود.

بنابر این ، با اتخاذ این روش ، عمر مفید دارایی ثابت بر حساب ساعات کار آن پیش بینی می شود و نرخ استهلاک در تمام مدت عمر مفید به شرح زیر محاسبه می گردد.

فرمول :
r=(C-S)/n
ساعت کارکرد* D=r

روش ساعات کارکرد بیشتر در موسسات صنعتی به کار می رود ، بدیهی است این روش را در موسسات غیر صنعتی نیز برای برخی از اقلام دارایی ثابت ، مانند وسایط نقلیه  ، می توان به کار بست.

روش میزان تولید ( یا روش تعداد محصول ) (در توضیح روش های محاسبه استهلاک دارایی ثابت) :

این روش نیز مانند روش ساعات کارکرد ، بیشتر در موسسات صنعتی به کار می رود.

در روش میزان تولید ، عمر مفید دارایی ثابت ، غالباً یک ماشین ، بر حسب مقدار محصولی که می تواند تولید کند ، پیش بینی و برآورد می شود.

فرمول :

بنابر این در این روش نیز فرمول مربوط به نرخ استهلاک در تمام مدت عمر مفید به شرح زیر است :

r=(C-S)/n
میزان تولید* D=r

روش های نزولی یا کاهش پذیر (در توضیح روش های محاسبه استهلاک دارایی ثابت) :

در این روش ها مبلغ استهلاک در سال های ابتدایی عمر مفید دارایی ثابت به میزانی بیشتر و در سال های بعد به میزان کمتری محاسبه می شود.

طرفداران روش های نزولی استفاده از این روش را به دلایل زیر لازم می دانند :
1 )

هزینه های مهم مربوط به اقلام دارایی ثابت شامل هزینه استهلاک و هزینه تعمیرات می باشد.

چون هر چه از عمر مفید دارایی سپری شود هزینه تعمیرات آن معمولاً افزایش می یابد ، لذا باید در سنوات اولیه عمر مفید دارایی ثابت ، که هزینه تعمیرات آن کمتر است ، مبلغ بیشتری به عنوان هزینه استهلاک در نظر گرفت تا تقریباً در هر یک از سنوات عمر مفید جمع این دو هزینه برابر با سنوات دیگر باشد.

نکته :

بدیهی است ، این استدلال همیشه صادق نیست زیرا اولاً پیش بینی هزینه تعمیرات کار آسانی نیست و ثانیاً با واقعیت امر تطبیق نمی کند و غالباً میزان واقعی استهلاک سنواتی در سال های ابتدایی عمر مفید به مراتب کمتر از مبالغی است که با این روش ها به عنوان هزینه استهلاک سال های مذکور محاسبه می شود.

2 ) (در توضیح روش های محاسبه استهلاک دارایی ثابت)

قیمت اقلام دارایی ثابت در سال های اول کار به میزان بیشتری کاهش می یابد.

مثلاً چنانچه قیمت اتومبیل مدل سال 1996 در سال 1997 معادل 200.000 ريال کاهش یابد ، در سال 1999 ممکن است فقط معادل 50.000 ريال نسبت به ارزش آن در ابتدای سال مذکور تقلیل پیدا کند.

این استدلال نیز معارض با اصول حسابداری می باشد ، زیرا در انجام عملیات محاسباتی مربوط به دارایی ثابت وضع قیمت ها در بازار ملحوظ نظر واقع نمی شود.

3 )

معمولاً داران به مناسبت عدم اطمینان و عدم اطلاع از وضع آینده دور ، علاقه مندند در سال های نخستین سود بیشتری از فعالیت های انتفاعی خود تحصیل کنند و پیروی از ” اصل وضع هزینه های یک دوره از هزینه های همان دوره ” ایجاب می کند که در سنوات اولیه عمر یک دارایی ثابت مبلغ بیشتری به عنوان هزینه استهلاک دارایی مذکور محاسبه و در حساب ها منظور گردد.

4 )

غالباً دارایی ثابت در سال های اول عمر خود بهتر و بیشتر کار می کند  و سود می دهد.

بنابر این به همان دلیلی که در بند سه تذکر داده شد لازم است هزینه استهلاک آن در این سال ها نیز به میزان بیشتری تعیین شود.

روش های نزولی محاسبه استهلاک متعدد است. ذیلاً سه روش از این روش ها که بیشتر مورد بحث و استفاده قرار می گیرد توضیح داده می شود :

1-روش محاسبه استهلاک بر مبنای قیمت دفتری (در توضیح روش های محاسبه استهلاک دارایی ثابت) :

در این روش میزان استهلاک در سنوات عمر مفید دارایی ثابت با نرخی ثابت و بر مبنای قیمت دفتری دارایی ثابت ( قیمت تمام شده پس از کسر استهلاک جمع شده سنوات قبل که ذیلاً با حرف B مشخص می گردد ) محاسبه می شود.

تعیین این نرخ کار ساده ای نیست و باید به ترتیبی تعیین شود که قیمت دفتری دارایی ثابت در پایان عمر مفید آن برابر با مبلغی باشد که قبلاً پیش بینی شده است.

فرمول :

فرمول این نرخ به شرح زیر می باشد :

(S/Cرادیکال)  r=1-n

و پس از محاسبه این نرخ میزان استهلاک هر دوره مالی به ترتیب زیر محاسبه می شود :

D=r*B
نکته (در توضیح روش های محاسبه استهلاک دارایی ثابت) :

بدیهی است ، به منظور استفاده از فرمول این روش لازم است برای کهنه و فرسوده دارایی ثابت در پایان عمر مفید آن قیمتی پیش بینی شود.

البته در مواردی که کهنه و فرسوده دارایی ثابت در پایان دوره عمر مفید بدون ارزش پیش بینی می گردد ، باید به منظور به کار بستن فرمول فوق قیمت فرسوده دارایی ثابت را معادل یک ريال در نظر گرفت.

در عمل غالب موسساتی که این روش را به کار می بندند ، به منظور سهولت محاسبه به جای استفاده از فرمول فوق همه ساله میزان استهلاک را به نسبت معینی ( مثلاً 20 یا 25 درصد ) از قیمت دفتری ابتدای آن سال تعیین می نمایند.

بدیهی است با اتخاذ این رویه در پایان عمر مفید دارایی ثابت قیمت دفتری آن برابر یا مبلغ پیش بینی نخواهد بود.

روش های محاسبه استهلاک دارایی ثابت

2-روش مجموع سنوات (در توضیح روش های محاسبه استهلاک دارایی ثابت) :

در این روش مجموع استهلاک تمام سنوات عمر مفید ( قیمت تمام شده منهای قیمت فرسوده ) دارایی ثابت را در یک عدد کسری ضرب می کنیم که مخرج آن عبارت است از مجموع ارقام سنوات عمر مفید و صورت آن عبارت است از رقم آخرین سال عمر مفید به اضافه عدد 1 منهای رقم سال مورد استهلاک.

که در نتیجه این محاسبات مبلغ استهلاک سال مورد نظر به دست می آید.

فرمول :

معمولاً برای این روش فرمولی عرضه نمی شود ، لیکن در اینجا به منظور سهولت امر چگونگی این روش به صورت فرمول زیر نشان داده می شود :

D=(C-S)*(((n+1)-d)/Y)

در فرمول بالا مجموع ارقامی که معرف سال های عمر مفید دارایی ثابت می باشد با حرف Y مشخص گردیده و همچنین حرف d نماینده رقم سال مورد استهلاک ( مثلاً d برای سال اول عمر مفید عدد 1 و برای سال دوم عمر مفید عدد 2 و برای سال یازدهم عمر مفید عدد 11 می باشد ) است.

فرمول :

برای محاسبه Y می توان فرمول زیر را مورد استفاده قرار داد :

Y=n((n+1)/2)

3-روش نرخ نزولی استهلاک با محاسبه بر مبنای قیمت تمام شده :

این روش تا حدودی نظیر روش قبلی است با این تفاوت که در این روش

الف )

نرخ محاسبه استهلاک در سنوات مختلف به میل و تصمیم حسابدار ( یا مدیران موسسه ) تعیین می شود ؛

ب )

بر مبنای محاسبه معمولاً قیمت تمام شده دارایی ثابت است نه مجموع استهلاک آن در طی عمر مفید.

روش های دیگر محاسبه استهلاک (در توضیح روش های محاسبه استهلاک دارایی ثابت) :

علاوه بر روش های فوق روش های دیگری نیز برای محاسبه استهلاک وجود دارد که کمتر متداول است و به ندرت مورد استفاده قرار می گیرد.

مانند روش های صعودی ( افزایش پذیر ) ، روش چند درصد سود ، روش قسط السنین ، روش بیمه نامه ، روش ارزیابی ، روش قیمت جایگزینی و روش های دیگر.

توضیح در خصوص موارد فوق از این مقال خارج است.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا