حسابداری دولتی

سازمان های دولتی، اهداف ونحوه عملکرد

در این مقاله مد نظر است توضیحاتی در خصوص سازمان های دولتی، اهداف ونحوه عملکرد آنها ارائه شود.

انواع مؤسسات و سازمان های دولتی :

بر اساس مواد 2 ، 3 ، 4 ، 5 قانون محاسبات عمومی ، چهار گروه دستگاه اجرايی ملی عهده دار قسمتی از وظايف محوله به دولت هستند که باتوجه به هدف ها و وظايف شان طبقه بندی شده اند ،

اين دستگاه ها عبارتند از   :

_ وزارتخانه ها ؛

_ مؤسسات دولتی ؛

_ شرکت های دولتی و بانکها ؛

_ مؤسسات و نهادهای عمومی غير دولتی ؛

در اينجا هريک را به اختصار توضيح می دهيم.

وزارتخانه ها :

ماده 2 قانون محاسبات عمومی کشور ، وزارتخانه را چنين تعريف می کند :

« وزارتخانه واحد سازمانی مشخصی است که به موجب قانون به اين عنوان شناخته شده ، يا بشود »

 

وزارتخانه بالاترين تشکيلات اداری دولت و وزير بالاترين مقام اداری در تشکيلات وزارتخانه است که مسؤوليت وظايف زيردستان را برعهده دارد ، و در قبال نمايندگان مردم در مجلس شورای اسلامی پاسخگو است.

در حال حاضر 22 وزارتخانه در کشور وجود دارد که مرکز همه آنها در تهران است.

مؤسسات دولتی (در توضیح سازمان های دولتی، اهداف ونحوه عملکرد) :

ماده 3 قانون محاسبات عمومی ، مؤسسات دولتی را واحدهای سازمانی مشخصی می داند که به موجب قانون ايجاد و تحت نظر يکی از قوای سه گانه انجام وظيفه می نمايند.

اين سازمان ها اغلب در برنامة بودجه دارای اعتبار مستقل بوده و در نهايت رياست آنها معمولا با معاون رئيس جمهور يا يکی از وزرا يا معاونان مؤسسات دولتی بزرگ تر است.

بعضی از مؤسسات دولتی تحت نظر سه قوه عبارتند از (در توضیح سازمان های دولتی، اهداف ونحوه عملکرد) :

ديوان محاسبات کشور تنها مؤسسه دولتی است که زير نظر قوه مقننه در موضوع نظارت و کنترل فعاليت می کند.

سازمان بازرسی کل کشور ، ديوان عدالت اداری ، سازمان زندانها و اقدامات تأمينی کشور ، سازمان ثبت اسناد و املاک کشور ، پليس قضايی ، دانشکده علوم قضايي و اداری ، سازمان قضايي نيزوهای مسلح و اداره کل تصفيه و امور ورشکستگی ، مؤسساتی هستند که زير نظر قوه قضايطه فعاليت می نمايند.

مؤسسات دولتی که زير نظر قوه مجريه به فعاليت مشغولند ، به دو دسته تقسيم می شوند :
الف :

سازمان هايي که زير نظر رئيس جمهور فعاليت دارند.

مانند : سازمان برنامه و بودجه ، سازمان امور اداری و استخدامی کشور ، سازمان تربيت بدني ، سازمان حفاظت محيط زيست و سازمان انرژی اتمی.

ب :

سازمان های دولتی زير نظر وزارتخانه ها مانند سازمان حسابرسی ، گمرک جمهوری اسلامی ايران ، دانشکده امور اقتصادی که زير نظر وزارت امور اقتصادی و دارايي فعاليت دارند.

در حال حاضر بيشترين تعداد مؤسسات دولتی در ايران را دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالی تشکيل می دهند که زير نظر دو وزارتخانه علوم و آموزش عالی و بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی انجام وظيفه می نمايند.

شرکت های دولتی و بانک ها :

بر اساس (ماده 4) قانون محاسبات عمومی کشور ، شرکت های دولتی واحد سازمانی مشخصی است که با اجازه قانون به صورت شرکت ايجاد می شود و ياسازمانی است که به حکم قانون يا دادگاه صالح ، ملی اعلام شده و به عنوان شرکت دولتی شناخته می شود وبيش از50 درصد سرمايه آن متعلق به دولت است.

با توجه به اهميت شرکت های دولتی به بررسی بيشتر اين شرکت ها می پردازيم.

ويژگي های شرکت های دولتی (در توضیح سازمان های دولتی، اهداف ونحوه عملکرد) :

در قانون تجارت ايران برای تشکيل شرکت ، وجود حداقل دو نفر ، و در شرکت سهامی خاص وجود حداقل سه نفر شريک ضروری است.

اکنون به طور مختصر به ويژگي های شرکت های دولتی می پردازيم :
1_ طرز تشکيل :

شرکت دولتی بايد حتما بر طبق قانون ، ثبت و تشکيل شده و اساسنامه  آن براساس قانون تجارت به عنوان راهنمای کار شرکت تنظيم شود.

در اساسنامه شرکت های دولتی مواردی چون نام شرکت ، موضوع و هدف های شرکت ، نوع شرکت ، مدت شرکت ، سرمايه شرکت ، وظايف شرکت ، ارکان شرکت ، آغاز و پايان سال مالی شرکت ، زمان بستن حساب ها و تنظيم صورت های مالی و نحوه تصفيه شرکت مشخص می شود.

2_ صاحبان سهام وشرکا :

در ايران شرکت های دولتی مانند شرکتهای سهامی تشکيل و چون سرمايه اين شرکت ها متعلق به مردم است لذا دولت به نمايندگی از طرف مردم سهام دار اصلی اين شرکت ها محسوب می شود.

 3_ استقلال مالی :

شرکت های دولتی معمولا به صورت خود کفايي مالی اداره شده از کمک های دولت استفاده نمی کنند بلکه اکثر به خزانه دولت نيز کمک می کنند.

4_ نمايندگی صاحبان سهام :

در توضیح سازمان های دولتی، اهداف ونحوه عملکرد می توان گفت : در شرکت های دولتی معمولا يک يا چند تن از وزرا ، نمايندگی صاحبان سهام (مردم) را در مجامع عمومی شرکت دارا هستند.

مثلا در شرکت ملی نفت ايران وزرای امور اقتصادی و دارايی ، کار و امور اجتماعی ، نيرو ، دادستان کل ، رئيس سازمان برنامه و بودجه و رئيس کل بانک مرکزی عضويت دارند.

5_ فراغت از مقررات غير قابل انعطاف اداری :

انجام فعاليت های تجاری مستلزم دارا بمودن سرعت عمل و قوانين اجرايی ساده است.

بنابراين ، شرکت های دولتی برای رسيدن به هدف های خود بايد از عوامل محدود کننده مانند قوانين استخدامی عريض و طويل به دور باشند ، يکی از دلايل ضرورت تشکيل شرکت های دولتی نيز همين امر بوده است.

6_ حسابرسی :

شرکت های دولتی بايد حسابهای خود را طبق اصول حسابداری تنظيم کرده و حسابرسان ورزيده آنها را حسابرسی نمايند.

7_ انحلال :

هر شرکت يا مؤسسه انتفاعی که به موجب قانون به وجود آمده باشد می تواند بر اساس اساسنامه خود منحل شود.

8_ ارکان شرکت :

مجمع عمومی (عادی ، فوق العاده) هيأت مديره ، مدير عامل و بازرسان ارکان شرکت های دولتی را تشکيل می دهند.

تعداد شرکت های دولتی که در قانون بودجه سال 1369 دارای رديف بودجه ای بوده اند ، حدود 290 شرکت است و تعداد شرکت هايی که برای شمول قوانين و مقررات عمومی احتياج به ذکر نام آنها مي باشد مانند «شرکت ملی مفت ايران»  ، حدود 47 شرکت هستند.

بانک ها نيز بر اساس قانون محاسبات عمومی جزء شرکت های دولتی محسوب می شوند ، ليکن بخاطر ماهيت متفاوت فعاليت آنها که بيشتر جنبه اعتباری دارد ، در تنظيم اجرای کارها متفاوت از شرکت های دولتی ( اعم از توليدی ، بازرگانی و خدماتی ) هستند.

سازمان های دولتی، اهداف ونحوه عملکرد

مؤسسات و نهادهای عمومی غير دولتی (در توضیح سازمان های دولتی، اهداف ونحوه عملکرد) :

قانون محاسبات عمومی کشور ، مؤسسات و نهاد های عمومی غير دولتی راچنين تعريف می کند :

«مؤسسات و نهاد های عمومی غير دولتی ، از نظر اين قانون واحد های سازمانی مشخصی هستند که با اجازه قانون به منظور انجام وظايف و خدماتی که جنبه عمومی دارد ، تشکيل شده يا مي شوند.»

تبصره (در توضیح سازمان های دولتی، اهداف ونحوه عملکرد):

«فهرست اين قبيل مؤسسات و نهادها با توجه به قوانين و مقررات مربوط از طرف دولت پيشنهاد و به تصويب مجلس شورای اسلامی خواهد رسيد.»

در اين تعريف ، دو دسته سازمان ها هستند که از بودجة عمومی دولت ، کمک دريافت کرده و طبق ضوابط خود مصرف می کنند.

اول :

دستگاه هايی که به صورت مؤسسه دولتی اداره می شوند مانند هلال احمر ، سازمان تأمين اجتماعی ؛

دوم :

نهادهای عمومی غير دولتی مانند بنياد پانزده خرداد ، بنياد شهيد ، سازمان تبليغات اسلامی و بنياد امور جانبازان ؛

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا