حسابداری

سفته چیست

سفته چیست : معاملات عموماً به صورت نقدی که در این صورت طرفین معامله با پرداخت و دریافت نقدی از طریق صندوق یا بانک ، خرید و فروش کالا را انجام می دهند و یا به صورت نسیه و یا با صدور اسناد تجاری صورت می گیرد.

حجم بیشتر معاملات غیر نقدی :

همان طوری که معمول است ، میزان معاملات نقدی در مقایسه با معاملات نسیه بسیار اندک است.

زیرا طرفین معامله برای کسب منافع بیشتر و توسعه داد و ستد ، تمایل به انجام معاملات نسیه دارند.

معاملات نسیه ، فاقد پشتوانه (در توضیح سفته چیست) :

معاملات تجاری نسیه ، متکی بر روابط اعتباری است. در این صورت بین متعاملین سندی رد و بدل نمی شود بلکه به موجب آن حساب های دریافتنی وپرداختنی ایجاد می شود که در سررسید مشخص شده نسبت به دریافت و پرداخت آنها اقدام می گردد.

چنانچه در سررسید معین ، حساب های دریافتنی وصول نشوند ، ذینفع برای وصول مطالبات خود از طریق قانونی اقدام خواهد کرد و دادگاه های صالحه برای اثبات ادعا مدارکی نظیر برگ رسید کالا را از فروشنده مطالبه می کنند.

اگر به هنگام وقوع معامله این مدارک از خریدار اخذ نگردیده باشد ، فروشنده دچار مشکل می شود.

برای رفع این مشکل و برای حفظ حقوق متعاملین قانون تجارت مواردی را پیش بینی کرده که به هنگام انجام معاملات ، اسناد و مدارکی رد و بدل می شود.

این اسناد ، اصطلاحاً ” اسناد تجاری ” نام دارد و شامل سفته و برات است.

سفته (در توضیح سفته چیست) :

تعریف سفته :

سفته ( فته طلب ) سندی است که به موجب آن امضا کننده تعهد می کند مبلغی در موعد معین یا عندالمطالبه در وجه حامل یا شخص معین و یا به حواله کرد آن شخص ، کارسازی نماید ( ماده 307 قانون تجارت ).

درباره اطلاعاتی که باید در سفته قید شود در ماده 308 قانون تجارت آمده است :

سفته چیست

فته طلب علاوه بر امضا یا مهر باید دارای تاریخ بوده و متضمن مراتب ذیل باشد :

1-مبلغی که باید تادیه شود (با تمام حروف) ؛

2-گیرنده وجه ؛

3-تاریخ پرداخت (با تمام حروف) ؛

بنا به تعریف فوق می توان سفته را در وجه حامل و عندالمطالبه ( هر کسی در هر زمان می تواند برای وصول وجه سفته به متعهد مراجعه نماید ) صادر نمود.

در حقیقت به هنگام تنظیم سفته ، متعهد ( صادر کننده ) پرداخت وجهی را به آینده موکول می کند و نام شخص ذینفع ( شخص طلبکار که سفته به نام او صادر شده است ) را در روی آن می نویسد.

هر برگ سفته دارای اطلاعات و قسمت های زیر است (در توضیح سفته چیست) :

1-تمبر سفته :

معادل بهای سفته که به صورت تمبر چاپی می باشد.

2-شماره خزانه داری کل :

این شماره به هنگام چاپ سفته از طرف خزانه داری کل جهت کنترل تعداد و ارزش ريالی درج می شود.

3-شماره – جای پرداخت – سررسید :

جدول های مربوط به این عناوین که در قسمت بالای سفته و در کادر چاپ شده است ، زمانی که سفته برای وصول به بانک تسلیم می شود توسط بانک ، تکمیل و فتوکپی آن برای متعهد ارسال می شود.

4-مبلغ به عدد :

مکان درج مبلغ تعهد به عدد می باشد.

5-تاریخ صدور :

محل درج تاریخ صدور سفته به حروف می باشد.

6-تاریخ (در توضیح سفته چیست) :

محل درج تاریخ سررسید سفته به حروف می باشد.

7-به حواله کرد :

محل درج نام ذینفع می باشد.

8-مبلغ :

محل درج مبلغ تعهد به حروف است.

9-امضای متعهد :

محل امضا و در صورت نیاز محل مهر متعهد می باشد.

10-کادر پایین سفته :

محل درج نام و محل اقامت متعهد و مکان پرداخت وجه سفته می باشد.

موضوع مهمی که در تنظیم و صدور سفته اهمیت دارد این است که مبلغ تعهد شده در سفته بستگی به میزان تمبر سفته که بر روی آن چاپ شده دارد.

مبادلات سفته و عملیات حسابداری آن (در توضیح سفته چیست) :

سفته ممکن است در موارد زیر مبادله گردد :

1-خرید و فروش کالا ؛

2-ارائه و دریافت خدمات ؛

3-اخذ یا پرداخت وام ؛

4-دریافت سفته بابت حساب های دریافتنی در قبال مطالبات قبلی و یا تسلیم سفته در مقابل حساب های پرداختنی ؛

5-تجدیدو تعویض سفته ؛

6-تضمین ؛

نحوه ثبت عملیات حسابداری در دفاتر دریافت کننده و تسلیم کننده سفته به صور زیر خواهد بود :

الف- در دفاتر دریافت کننده سفته (  اسناد دریافتنی ) (در توضیح سفته چیست) :

1-فروش کالا :

چنانچه سفته در مقابل فروش دریافت شده باشد ، ثبت زیر در دفاتر فروشنده کالا به عمل خواهد آمد :

حساب اسناد دریافتنی                                       xx

.                    حساب فروش کالا                                xx

دریافت سفته در مقابل فروش کالا

2-ارائه خدمات :

در صورتی که سفته ای در ازای ارائه خدمات دریافت نشود ، ثبت زیر انجام خواهد شد :

حساب اسناد دریافتنی                                       xx

.                    حساب درآمد                                     xx

دریافت سفته در مقابل ارائه خدمات

3-پرداخت وام :

چنانچه در مقابل پرداخت وام به اشخاص ، سفته ای دریافت گردد ، ثبت لازم به صورت زیر خواهد بود :

حساب اسناد دریافتنی                                       xx

.                    حساب بانک یا صندوق                              xx

دریافت سفته در مقابل پرداخت وام

4-دریافت سفته بابت حساب های دریافتنی (در توضیح سفته چیست) :

چنانچه در مقابل مطالبات ، از اشخاص سفته دریافت شود ؛ ثبت لازم به صورت زیر خواهد بود :

حساب اسناد دریافتنی                                       xx

.                    حساب های دریافتنی                              xx

دریافت سفته بابت مطالبات قبلی

5-تجدید و تعویض سفته :

ممکن است سفته دریافتی در مقابل سفته های قبلی صادر شده باشد. در این صورت ثبت لازم به صورت زیر است :

حساب اسناد دیافتنی ( جدید )                         xx

.                     حساب اسناد دریافتنی ( قدیم )             xx

تجدید یا تعویض سفته

6-تضمین (در توضیح سفته چیست) :

احتمال دارد که دریافت سفته بابت تضمین باشد. در این صورت بابت دریافت آن از حساب اسناد دریافتنی استفاده نمی کنند بلکه از حساب های انتظامی و طرف حساب های انتظامی کمک می گیرند :

حساب های انتظامی                                xx

.              طرف حساب های انتظامی                       xx

دریافت سفته بابت تضمین ….

احتمال دارد بجز موارد یاد شده ، بابت مواردی دیگر سفته دریافت شود که در موسسات تجاری بسیار محدود است ، مانند دریافت سفته در مقابل فروش دارایی ها و …

در این صورت ، حساب اسناد دریافتنی بدهکار و عاملی که باعث وصول سفته گردیده است ، بستانکار خواهد شد.

سفته چیست

ب- در دفاتر تسلیم کننده سفته ( اسناد پرداختنی ) (در توضیح سفته چیست) :

1-خرید کالا :

هر گاه در مقابل خرید کالا سفته تسلیم شود ، نحوه ثبت آن به صورت زیر می باشد :

خرید کالا                                           xx

.              حساب اسناد پرداختنی                                 xx

تسلیم سفته در مقابل خرید کالا

2-دریافت خدمات (در توضیح سفته چیست) :

هر گاه در مقابل دریافت خدمات سفته تسلیم گردد ، ثبت لازم به صورت زیر خواهد بود :

هزینه ….                                           xx

.              حساب اسناد پرداختنی                                 xx

تسلیم سفته در مقابل دریافت خدمت

3-دریافت وام :

در صورتی که به هنگام دریافت وام ، سفته صادر و تسلیم گردد ، ثبت لازم بدین صورت می باشد :

صندوق یا بانک                                          xx

.              حساب اسناد پرداختنی                                 xx

صدور و تسلیم سفته در مقابل دریافت وام

4-صدور سفته بابت حساب های پرداختنی (در توضیح سفته چیست) :

چنانچه در مقابل بدهی به اشخاص و بابت حساب های پرداختنی سفته تسلیم گردد ، ثبت لازم به صورت زیر می باشد :

حساب های پرداختنی                                xx

.              حساب اسناد پرداختنی                                 xx

صدور و تسلیم سفته در مقابل و بابت حساب های پرداختنی

5-تجدید و تعویض :

ممکن است که صدور سفته جدید ، بابت سفته های قبلی باشد در این صورت می توان ثبت لازم را به صورت زیر تنظیم نمود :

حساب اسناد پرداختنی ( قدیم )                         xx

.              حساب اسناد پرداختنی ( جدید )                      xx

صدور و تسلیم سفته در مقابل سفته صادره قبلی

6-تضمین (در توضیح سفته چیست) :

ممکن است که صدور سفته بابت تضمین باشد. در این صورت به هنگام صدور سفته ، حساب اسناد پرداختنی را بستانکار نمی کنیم بلکه در این مورد از حساب های تضامنی و طرف حساب های انتظامی کمک می گیریم :

حساب های انتظامی                                xx

.              طرف حساب های انتظامی                       xx

صدور سفته بابت تضمین ….

نکته :

لازم به یادآوری است که حساب های انتظامی و طرف حساب های انتظامی به هنگام صدور سفته تضمینی و دریافت سفته تضمینی در حساب های دفتر کل به یک صورت ثبت می شوند ، ولی در دفتر معین بابت دریافت سفته تضمینی از عنوان ” حساب های انتظامی بابت سفته های دریافتی ” و به هنگام صدور سفته تضمینی از عنوان ” حساب های انتظامی بابت سفته های تسلیمی ” استفاده می شود.

توضیح (در توضیح سفته چیست) :

متذکر می گردد که حساب های انتظامی صرفاً جنبه یادداشت دارد و در قبال آن وجوهی دریافت و پرداخت نخواهد شد.

این حساب ها در ترازنامه نشان داده نمی شوند و در پایان دوره مالی با ثبت معکوس بسته و مجدداً با تراز افتتاحیه در دفاتر باز می شوند.

می توان در یادداشت های ضمیمه ترازنامه در مورد این سفته ها توضیح داد.

سایر موارد :

غیر از موارد شش گانه فوق ممکن است بابت رویدادهای مالی دیگری سفته صادر و تسلیم شود ، مانند خرید دارایی و صدور سفته ، که در این صورت حساب اسناد پرداختنی بستانکار می شود و عاملی که باعث صدور سفته شده است ، در حساب ها بدهکار می شود.

تعیین تاریخ سررسید سفته :

همان طور که در تعریف سفته اشاره شد ، سررسید ممکن است به یکی از سه حالت زیر باشد :

1-تعهد پرداخت عندالمطالبه (در توضیح سفته چیست) :

در این حالت صادر کننده سفته تعهد می نماید که وجه سفته را به محض مراجعه ذینفع ( دارنده سفته ) پرداخت نماید ، که در واقع سررسید این نوع سفته ها به اراده دارنده آن تعیین می گردد.

2-تعهد پرداخت وجه سفته در تاریخ معین (با ذکر روز و ماه و سال ) :

که تاریخ معین با عدد و حروف در متن سفته قید شده است.

3-تعهد پرداخت وجه سفته پس از مدت زمان معینی :

این تاریخ پس از مدت معینی از تاریخ صدور سفته است.

این تاریخ ممکن است بر حسب روز ، ماه و یا سال باشد.

وصول وجه اسناد دریافتنی (در توضیح سفته چیست) :

موسسات تجاری برای وصول اسناد دریافتنی به دو روش زیر عمل می کنند :

1-نگهداری اسناد دریافتنی تا سررسید در موسسه و وصول آن توسط خود موسسه :

هر گاه موسسات ، اسناد دریافتنی را تا زمان سررسید نزد خود نگهداری و به هنگام سررسید نسبت به وصول آن راساً اقدام نمایند.

هنگام وصول ثبت زیر صورت می گیرد :

حساب صندوق                                       xx

.            حساب اسناد دریافتنی                                   xx

وصول وجه سفته دریافتنی

2-واگذاری سفته جهت وصول به بانک (در توضیح سفته چیست) :

در بسیاری موارد موسسات سفته های مشتریان را برای وصول در اختیار بانکی که در آن حساب دارند قرار می دهند تا عملیات مالی وصول سفته را بانک انجام دهد.

به محض واگذاری سفته به بانک ثبت زیر انجام می شود :

حساب اسناد دریافتنی در جریان وصول                     xx

.                      حساب اسناد دریافتنی                                  xx

واگذاری سفته به بانک جهت وصول

هنگامی که بانک موفق به اخذ وجه سفته از متعهد شود ، ثبت زیر انجام می پذیرد :

حساب بانک                                                     xx

.          حساب اسناد دریافتنی در جریان وصول                       xx

وصول وجه سفته توسط بانک

عدم وصول وجه سفته در سررسید ( نکول سفته ) (در توضیح سفته چیست) :

چنانچه اسناد دریافتنی در سررسید وصول نگردد ، ممکن است دو حالت زیر به وجود بیاید :

الف )

در صورتی که مبلغ سفته در سررسید توسط متعهد ( صادر کننده سفته ) پرداخت نشود ، می گویند سفته نکول شده است.

عدم پرداخت وجه سفته در سررسید ، دلیل ناتوانی مالی صادر کننده در پرداخت وجه آن بوده و سفته اعتبار خود را به عنوان سند تجاری از دست می دهد و ثبت زیر در دفاتر دارنده سفته انجام می شود :

حساب های دریافتنی                              xx

.           حساب اسناد دریافتنی                                       xx

نکول سفته توسط مشتری

ب ) (در توضیح سفته چیست)

سفته های واگذار شده به بانک تا زمان سررسید نزد بانک باقی می ماند ، بانک چند روز قبل از سررسید تصویر سند را که قسمت بالای آن تکمیل و مکان پرداخت آن نیز مشخص گردیده برای شخص متعهد ارسال می کند.

متعهد تا 9 روز بعد از سررسید مهلت دارد که وجه سفته را به بانک بپردازد.

که در این صورت ثبت زیر انجام می شود :

حساب بانک                                                  xx

.        حساب اسناد دریافتنی در جریان وصول                    xx

وصول وجه سفته توسط بانک

چنانچه مهلت لازم سپری شده و متعهد وجه سفته را نپردازد چنانچه سفته با حق واخواست به بانک واگذار شده باشد ، بانک اقدام به واخواست ( اعتراض قانونی ) می نماید.

در صورتی که سفته بدون حق واخواست به بانک واگذار شده باشد ، عین سفته به واگذارنده مسترد می گردد.

در هر صورت بانک هزینه های واخواست را از مشتری ( واگذارنده ) دریافت می دارد.

واگذارنده نیز اصل مبلغ سفته و هزینه های مالی را به حساب متعهد منظور داشته و ثبت زیر را انجام می دهد :

حساب های دریافتنی                              xx

.        حساب اسناد دریافتنی در جریان وصول                    xx

.         حساب بانک                                                   xx

نکول سفته واگذاری به بانک

واخواست ( اعتراض قانونی ) (در توضیح سفته چیست) :

در صورت عدم پرداخت وجه اسناد در سررسید مقرر ، دارنده سفته می تواند با توجه به مواد 280 تا 285 قانون تجارت ، ظرف ده روز از تاریخ سررسید ، اعتراض قانونی ( واخواست ) به عمل آورد و مراتب را رسماً به واگذارنده اسناد ابلاغ نماید.

واگذارنده و یا متعهد ، مسئول جبران کلیه هزینه هایی که در این رابطه توسط ذینفع پرداخت می گردد نیز می باشد.

پشت نویسی یا ظهر نویسی اسناد :

پشت نویسی یا ظهر نویسی ، عبارت است از انتقال حقوق اسناد به دیگران.

با تضمین آن که در صورت عدم پرداخت آن توسط متعهد ، شخص ظهر نویس متعهد پرداخت وجه سفته خواهد بود.

تنزیل اسناد تجاری ( خرید دین ) در نظام بانک داری اسلامی  (در توضیح سفته چیست) :

تنزیل اسناد تجاری عبارت است از فروش این اسناد قبل از سررسید به مبلغی کمتر از مبلغ اسمی آنها.

معمولاً تنزیل کننده اسناد تجاری بانک است و دریافت کننده وجه این اسناد دارنده آنها یا ذینفع می باشد.

شخص ذینفع ضمن دریافت وجه از بانک ، اسناد را به نفع بانک پشت نویسی می کند.

بنابر این تنزیل یعنی کم کردن و مبلغ کم شده متناسب با مبلغ سند ، نرخ تنزیل و مدت زمان بین تاریخ روز تنزیل سفته تا سررسید آن می باشد.

شورای پول و اعتبار به استناد بند 3 ماده 22 قانون پولی و بانکی ، آیین نامه موقت تنزیل اسناد و اوراق تجاری ( خرید دین ) را در 9 ماده و یک تبصره به تصویب رسانیده است.

که بعضی موارد آن به شرح زیر است (در توضیح سفته چیست) :
ماده یک :

از لحاظ این آیین نامه اسناد و اوراق تجاری به آن دسته از اوراق بهادار اطلاق می گردد که مفاد آن حاکی از بدهی ناشی از معاملات تجاری می باشد.

ماده دو :

بانک ها می توانند به منظور ایجاد تسهیلات لازم برای واحدهای تولیدی و بازرگانی و خدماتی اسناد و اوراق تجاری متعلق به این قبیل واحدها را طبق ضوابط این آیین نامه تنزیل نمایند.

ماده سه :

بانک ها موظف اند قبل از تنظیم اسناد و اوراق تجاری از حقیقی بودن دین اطمینان حاصل نمایند.

ماده 4 :

بانک می توانند اوراق و اسناد تجاری را به قیمتی کمتر از ارزش اسمی آنها تنزیل نمایند.

در هر حال این تفاوت قیمت نمی تواند بیش از 12% مبلغ اسمی در سال باشد.

تبصره (در توضیح سفته چیست) :

مبلغ اسمی ، رقمی است که در متن اسناد و اوراق تجاری ذکر گردیده و حاکی از میزان دین است.

برای محاسبه مبلغ تنزیل لازم است موارد زیر مشخص گردد :

1-مدت تنزیل ؛

2-نرخ تنزیل ؛

3-تعیین مبلغ تنزیل ؛

تعیین مدت تنزیل  (در توضیح سفته چیست) :

مدت تنزیل عبارت است از فاصله زمانی بین تاریخ تنزیل سفته و تاریخ سررسید آن.

در تعیین مدت تنزیل ، روز تنزیل به حساب نمی آید ولی روز سررسید سفته در محاسبه منظور می گردد.

برای محاسبه باید از همان روشی که برای تعیین سررسید گفته شد استفاده نمود.

نرخ تنزیل :

نرخ تنزیل را می توان بر اساس توافق یا بر اساس نرخ تنزیل توسط بانک و یا با توجه به نرخ تورم تعیین کرد.

تعیین مبلغ تنزیل (در توضیح سفته چیست) :

پس از مشخص کردن مدت و نرخ تنزیل می توان مبلغ تنزیل را از فرمول زیر محاسبه کرد.

مدت * نرخ * اصل مبلغ سند = مبلغ تنزیل

اگر مدت سفته به روز باشد مبلغ تنزیل با فرموب زیر محاسبه می شود :

365 *  100 / (مدت * نرخ * اصل مبلغ سند) = مبلغ تنزیل

و اگر مدت سفته به ماه باشد فرمول به صورت زیر نوشته می شود :

12 *  100 / (مدت * نرخ * اصل مبلغ سند) = مبلغ تنزیل

نحوه ثبت حساب ها :

هنگام تنزیل اسناد در بانک ، دارنده اسناد آنها را در وجه بانک پشت نویسی می کند و وجه آن را دریافت می دارد و هزینه تنزیل را به حساب هزینه های مالی منظور می دارد و ثبت زیر در دفاتر تنزیل کننده انجام می شود :

حساب بانک                                                        xx

حساب هزینه های مالی                                           xx

.       حساب اسناد دریافتنی تنزیل شده                                     xx

تنزیل سفته نزد بانک (در توضیح سفته چیست) :

در سررسید اسناد احتمال دارد یکی از حالات زیر اتفاق بیفتد :

الف )

در صورتی که متعهد سفته در موعد مقرر وجه سفته را به بانک بپردازد ، واگذارنده پس از اطلاع نسبت به ثبت زیر اقدام خواهد کرد :

حساب اسناد دریافتنی تنزیل شده                                     xx

.                       حساب اسناد دریافتنی                                      xx

بستن حساب های فوق پس از اطلاع از پرداخت وجه سفته تنزیل شده توسط متعهد

ب ) (در توضیح سفته چیست)

در صورتی که متعهد در سررسید سفته وجه آن را به بانک نپردازد ، بانک مبلغ سفته را به انضمام هزینه های مالی مربوط به نکول سفته از حساب واگذارنده ، برداشت می نماید.

آن گاه در دفاتر واگذارنده سند دو ثبت زیر هم زمان انجام می شود :

حساب اسناد دریافتنی                                      xx

.                      حساب بانک                                    xx

برداشت وجه سند و هزینه های مالی مربوط به نکول سفته تنزیلی از حساب بانک

حساب اسناد دریافتنی تنزیل شده                                     xx

.                       حساب اسناد دریافتنی                                      xx

بستن حساب های فوق پس از عدم پرداخت وجه سفته توسط متعهد

نکته (در توضیح سفته چیست) :

همان طور که قبلاً اشاره شد نکول اسناد تجاری ، دلیل بر ناتوانی مالی صادر کننده سفته است و این اسناد ، اعتبار خود را به عنوان سند تجاری از دست می دهند و بدهی عادی تلقی می شوند.

لذا از حساب های اسناد دریافتنی و اسناد دریافتنی تنزیل شده خارج می شوند و در حساب های دریافتنی و در زمره بدهی های عادی نشان داده می شوند.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا