حسابداری

طبقه بندی حساب ها در ترازنامه

طبقه بندی حساب ها در ترازنامه : می دانیم که صورت ها و گزارشات مالی حاصل تلاش حسابداران یک واحد اقتصادی است و اساسی برای تصمیم گیری مدیران یک مجموعه و نیز استفاده کنندگان برون سازمانی تلقی می گردد. بین صورت های مالی، ترازنامه دارای اهمیت بسزایی است زیرا علاوه بر آن که وضعیت مالی یک شرکت را  نمایش می دهد، صحت عملکرد حسابدار را نیز نشان می دهد.

اهمیت ترازنامه در حسابداری

همان طور که قبلاً نیز بیان شد، ترازنامه حاوی کلیه حساب های یک شرکت است و یکی از بهترین معیارها جهت قضاوت عملکرد یک واحد اقتصادی محسوب می گردد.

با توجه به توضیحات مذکور، ترازنامه همواره مورد توجه تمامی استفاده کنندگان از صورت های مالی اعم از استفاده کنندگان درون سازمانی و برون سازمانی، بوده است.

مستحضر هستید که ترازنامه نشان دهنده معادله اصلی حسابداری است و لذا تراز بودن حساب ها، صحت عملیاتی حسابداران را نیز نمایش می دهد.

اجزای ترازنامه

در ادامه آموزش طبقه بندی حساب ها در ترازنامه، معروض می دارد ترازنامه دارای سه قسمت اصلی است :

  • دارایی

  • بدهی

  • سرمایه

دارایی عبارت است از کلیه اموال و حقوق مالی متعلق به یک مؤسسه ؛

بدهی عبارتست از حقوقی که سایر اشخاص (غیر از صاحب یا صاحبان مؤسسه) نسبت به دارایی مؤسسه دارند ؛

سرمایه یا ارزش ویژه عبارتست از حق یا علاقه صاحب یا صاحبان مؤسسه نسبت به دارایی مؤسسه مذکور.

تقسیم بندی دارایی ها  و بدهی ها در ترازنامه

بهتر است در ترازنامه دارایی و بدهی را به طبقات دیگری نیز تقسیم کرد.

دارایی به سه طبقه :

  • دارایی جاری
  • دارایی ثابت
  • دارایی غیر مشهود

و بدهی به دو طبقه :

  • بدهی جاری
  • بدهی طویل المدت

تقسیم شده است.

این تقسیم بندی از نظر تسهیل تجزیه و تحلیل اقلام مندرج در ترازنامه و تعیین سرمایه جاری و نسبت جاری بسیار مهم و ضروری است.

ذیلا مهمترین طبقات و حساب هایی که تحت هریک از عناوین فوق در ترازنامه قرار می گیرد به اختصار تعریف می شود.

 دارایی جاری

در ادامه آموزش طبقه بندی حساب ها در ترازنامه، قابل ذکر است دارایی جاری عبارت است از وجه نقد و سایر اقلام دارایی که قابلیت تبدیل آن ها به نقد زیاد است و انتظار می رود که در آینده نزدیک و در جریان عادی فعالیت های مالی یک مؤسسه ( معمولا در دوره مالی یا سال آینده ) تبدیل به نقد شود. معمولا از محل اقلام دارایی جاری است که می توان بدهی های جاری را در دوره مالی بعد واریز کرد.

انواع مهم دارایی جاری عبارتست از صندوق (وجه نقد)، موجودی ها، و پیش پرداخت ها.

به منظور تسیل تجریه و تحلیل ترازنامه و تعیین نسبت جاری و سرمایه جاری، که فوقا از آن ها یاد شد، بهتر است دارایی جاری در بالای قسمت دارایی ترازنامه و حساب های آن نیز بر حسب قابلیت تبدیل آن ها به نقد(ابتدا حساب صندوق و حسبا بانک، سپس حساب بدهکاران و اسناد دریافتنی، و بعدا سایر حساب ها دارایی جاری) قرار گیرد. بعضی از حسابداران به عکس این رویه عمل می کنند.

صندوق (وجه نقد)

حساب صندوق شامل کلیه موجودی نقدی اعم از اسکناس و مسکوک، چک، حواله های بانکی و اوراقی است که به محض ارائه به بانک به توان تمام مبلغ اسمی آن را وصول کرد.

چنانچه برای موجودی نقدی مؤسسه در بانک ها حساب دیگری در دفاتر باز نشده باشد موجودی مذکور نیز در حساب صندوق منظور می شود؛ ولی اگر برای موجودی در بانک ها حساب جداگانه ای دردفاتر نگاهداری شود این حساب در ترازنامه در قسمت دارایی جاری، پس از حساب صندوق، قرار می گیرد.

بدهکاران (مطالبات)

در طبقه بندی حساب ها در ترازنامه ، نوبت به بدهکاران می رسد. حساب بدهکاران یا حساب های دریافتنی عبارت است از حسابی که در آن مطالبات یک مؤسسه از اشخاص یا مؤسسات دیگر نگاهداری می شود.

اقلامی که د رحساب بدهکاران ثبت می شود معمولا ناشی از فروش کالا یا انجام خدمت به نسیه و اعطالی وام به افراد و مؤسسات می باشد.

در مؤسسات بزرگ که تعداد بدهکاران و بستانکاران بسیار است معمولا فهرست زیر بدهکاران و بستانکاران به عنوان ضمائمی به ترازنامه پیوست و فقط جمع هریک از دو ضمیمه مذکو رد ترازنامه نوشته می شود.

توضیحات مربوط به برخی دیگر از حساب ها را نیز می توان در صورت لزوم در صفحه جداگانه نوشت و به ترازنامه یا صورت سود و زیان ضمیمه کرد.

هر قدر در هنگام فروش کالا یا خدمت و یا دادن وام به افراد و مؤسسات دقت شود بازهم ممکن است برخی از این مطالبات به مرحله وصول در نیاید وم به اصطلاح سوخت شود.

در پایان هر دوره مالی باید مقدار مطالباتی ک به نظر لاوصل می آید تعیین و از موجودی حساب بدهکاران کسر شود. لکن، چون تعیین قطعی مطالبات لاوصل  مشکل و بلکه غیر ممکن است، در تاریخ تنظیم ترازنامه مبلغی به عنوان اندوخته برای مطالبات مشکوک الوصول بطور تقریب تعیین می شود.

این مبلغ را نباید مستقیما به بستانکار حساب بدهکاران انتقال و حساب مذکور را معادل آن تقلیل داد، بلکه باید آن را در ستون بستانکار حساب جدیدی که به همین اسم در دفاتر افتتاح می شود ثبت کرد.

مانده این حساب د رستون دارایی ترازنامه، بلافاصله پس از عنوان حساب بدهکاران، ذکر و از موجودی حساب مذکور کسر می شود.

اسناد دریافتنی

اسناد دریافتنی یا سفته های وصولی شامل نوشته هایست که اشخاص و مؤسسات به موجب نوشته های مذکور پرداخت مبلغی را در سررسید معینی در وجه یا به حواله کرد مؤسسه یا صاحب آن، وی یا در وجه حامل، تعهد کرده اند.

در تاریخ تهیه ترازنامه حساب اسناد دریافتنی موجودی چنین اسناد راکه مؤسسه در تاریخ مذکور در دست دارد نشان می دهد.

همان طور که قسمتی از مطالبات (حساب بدهکاران) ممکن است به نظر لاوصول بیاید، امکان وصول برخی از اسناد دریافتنی نیز ممکن است مورد تردید واقع شود.

بنابراین، در تاریخ تنظیم ترازنامه بیاد معادل مبلغ اسنادی که مشکوک الوصول است به بدهکار حساب  هزنیه منظور و معادل همان مبلغ نیز در بستانکار حساب اندوخته برای اسناد مشکوک الوصول ثبت کرد.

موجودی این حساب (که یک مبلغ تخمینی است) نیز در ترازنامه بلافاصله پس از عنوان اسناد دریافتنی ثبت و از موجودی حساب مذکور کسر میشود.

موجودی ها

در ادامه مبحث طبقه بندی حساب ها در ترازنامه، نوبت به موجودی ها می رسد. عنوان موجودی ها شامل کلیه کالاهای موجود در تاریخ تنظیم ترازنامه، اعم از آنچه که برای فروش یا مصرف خریداری و یا در داخل مؤسسه ساخته شده است، می باشد.

موجودی کالا ممکن است شامل کالای خریداری شده، کالای ساخته شده، مواد خام برای تولید کالا و محصول نیمه تمام باشد.

محصول نیمه تمام، یا محصول در جریان ساخت – work in process عبارتست از کالایی که تولید آن هنوز به پایان نرسیده است.

قیمت تمام شده محصول نیمه تمام با محاسبه قیمت مواد اولیه، دستمزد کار انجام شده، و قسمتی از هزینه های عمومی که به محصول مذکور تعلق گرفته است به دست می آید.

موجودی ملزومات عبارتست از موجودی لوازمی که مؤسسات برای مصرف روزانه خود به منظور انجام عملیات اداری و نظائر آن خریداری می کنند، مانند انواع نوشت افزار از قبیل کاغذ، مداد، مرکب، کاغذ کاربن و همچنین تمبر، کاغذ لفاف، پوشه و امثال آن.

ممکن است مقداری کالا یا ملزومات خریداری شده، ولی هنوز تحویل انبار نشده باشد، این قبیل کالا و ملزومات به موجودی های مشهود انبار افروده می شود.

همچنین، ممکن است مقداری کالا به فروش رسیده ولی هنوز از انبار خارج نشده باشد. در این مورد نیز همکام تعیین ارزش موجودی کالا در پایان دوره باید معدل کالای مذکور از موجودی مشهود انبار کسر شود.

پیش پرداخت هزینه

هزینه هایی را که در یک مؤسسه انجام می شود می توان به دو گروه تقسیم کرد : برخی از این مخارج مربوط به زمان پیش از پرداخت آن و یا آینده بسیار نزدیک است و بعضی دیگر هزینه هاییست که مربوط به یک یا چند دوره مالی در آینده نیز می باشد.

بنا بر اصل وضع هزینه های یک دوره از درآمد همان دوره، صحیح نیست که هزنیه مربوط به دوره های آینده در شمار مخارج جاری دوره فعلی محسوب شود.

بدین سبب، در آخر هر دوره مالی باید مقداری از مخارج را که مستقیما به منظور بهره برداری و استفاده در دوره های مالی آینده انجام شده است از هزنیه های جاری تفکیک کرد و تحت عنوان پیش پرداخت ها و در شمار اقلام دارایی جاری در ترازنامه نشان داد.

تمایز حساب پیش پرداخت هزینه

پیش پرداخت ها ی هزینه از یک نظر از سایر حساب هایی که تحت عنوان دارایی جاری در ترازنامه دیده می شود، متمایز است و آن این است که، طبق تعریف قبلی، دارایی جاری عبارت است از اقلامی از دارایی که انتظار می رود در آینده نزدیک و در جریان عادی فعالیت های مالی یک مؤسسه تبدیل به نقد شود ؛ در صورتی که، پیش پرداخت ها در دوره مالی آینده تبدیل به نقد نمی شود، بلکه تمام یا قسمتی از آن ها به حساب هزینه قطعی منظور می شود.

به همین جهت، برخی از حسابداران پیش پرداخت ها را تحت هیچ یک از عناوین دارایی جاری و دارایی ثبات قرار نمی دهند، بلکه آن را در ستون دارایی ترازنامه پس از دارایی جاری و ثابت تحت عنوان مستقل می نویسند.

در هر مؤسسه ممکن است چندین نوع پیش پرداخت هزینه وجود داشته باشد مانند پیش پرداخت بیمه، پیش پرداخت بهره، پیش پرداخت اجاره و نظایر آن. بعضی از حسابداران موجودی ملزومات را نیز از جمله پیش پرداخت ها به شمار می آورند. این طرز عمل نیز صحیح است.

دارایی ثابت

دارایی ثابت عبارت از اقلامی از دارایی است که یا طبیعت غیر منقول و ثابت می باشند.

مانند زمین و ساختمان و یا به علت تخصیص آن ها به امر معین و به سبب اینکه در جریان عادی فعالیت های مالی یک مؤسسه دچار تغییرات عمده نمی شوند و مورد خرید و فروش و نقل و انتقال قرار نمی گیرند، به این اسم نامیده می شوند، مانند ماشین آلات، وسائط نقلیه، اثاثه و امثال آن.

انواع دارایی ثابت را می توان به ترتیب ثابت بودن (ابتدا حساب زمین، بعد حساب ساختمان و سپس سایر حساب ها، و یا به عکس آن، در قسمت دارایی ثابت قرار داد.

حساب زمین

زمین، عنوان «زمین» یا «اراضی» که در ترازنامه دیده می شود قیمت کلیه اراضی متعلق به مؤسسه مربوط را نشان می دهد.

این حساب علاوه بر قسمت خرید اراضی شامل مخارج مربوط به انتقال مالکیت زمین در هنگام خرید، خشک کردند باطلاق های موجود در آن، خاک برداری و امثال آن نیز می باشد. حساب اراضی شامل قیمت ساختمان هایی که در آن ساخته می شود نیست.

قیمت این ساختمان ها در حساب دیگری ثبت می شود. مهمترین علت تفکیک حساب ساختمان ازحساب اراضی این است که با استفاده از ساختمان ارزش آن تقلیل می یابد و برای این حساب باید ذخیره استهلاک منظور داشت، در صورتی که حساب اراضی دارای چنین خصوصیتی نیست.

به همین مناسبت، رویه اغلب حسابداران در کشور ما که زمین و ساختمان و گاهی برخی دیگر از انواع دارایی را تحت عنوان واحد غیر منقول در ترازنامه قرار می دهند صحیح به نظر نمی رسد.

این طرز عمل در تجزیه و تحلیل صورتحساب ها نیز بررسی دقیق کلیه انواع دارایی یک مؤسسه را غیر ممکن می سازد.

ساختمان

حساب ساختمان قیمت ساختمان های متعلق به مؤسسه را که ممکن است به عناوین مختلف، مثلا برای محل اداره، فروشگاه انبار، یا کارگاه مورد استفاده قرار گرفته، یا به اجاره واگذار شده باشد نشان می دهد.

مخارج تعمیرات اساسی ساختمان نیز به موجودی این حساب افزوده می شود. همان طور که در بالا اشاره شد، به تدریح از ساختمان استفاده و یا در آن خرابی ایجاد می شود، قیمتش تقلیل می یابد.

بنابراین لازم است در پایان هر دوره مالی میزان تقریبی فرسودگی و تقلیل قیمت ساختمان تعیین و معادل آن مبلغی به بدهکار حساب هزینه و بستانکار حسابی به نام حساب اندوخته استهلاک برای ساختمان منظور شود.

موجودی حساب اخیر در تاریخ تنظیم ترازنامه بلافاصله پس از عنوان ساختمان در ترازنامه ذکر و از موجودی حساب مذکور کسر می شود.

ماشین آلات

باید نه تنها قیمت خرید ماشین آلات، بلکه مخارج حمل آن در هنگام خرید، مخارج نصب و سایر هزینه هایی را نیز که برای قبل استفاده کردن آن به عمل آمده است در حساب موجودی ماشین آلات منظور داشت.

میزان استهلاک تقریبی ماشین آلات در پایان هر دوره مالی در حساب اندوخته استهلاک برای ماشین آلات منظور و موجودی این حساب از موجودی حساب ماشن آلات در ترازنامه کسر می شود.

اثاثه

اثاثه شامل اقلام متعدد است، مانند میز، صندلی، ماشین تحریر و ماشین های حساب، قفسه و نظائر آن.

اثاثه نیز مانند سایر انواع دارایی ثابت (به استثنای زمین) به تدریج فرسوده وکهنه می شود و قیمت ابتدایی خود را از دست می دهد بنابراین، لازم است از موجودی این حساب نیز ذخیره استهلاک برای اثاثه کسر شود.

در مؤسسات که دارای فروشگاه و مغازه می باشند دو حساب برای اثاثه نگاهداری می شود: حساب اثاثه اداری و حساب اثاثه فروشگاه زیرا ، هزنیه استهلاک هریک از این دو باید علیحده تعیین و در دو قسمت جداگانه صورت سود و زیان نوشته شود.

دارایی غیر مشهود

دارایی غیر مشهود شامل برخی از انواع حقوق مالی است که با وجود اینکه آن ها در خارج مشهود نیست برای مؤسسه دارای ارزش می باشد و اغلب با پرداخت وجهی به دست آمده است و لذا از جمله اقلام دارایی مؤسسه محسوب می شود.

انواع مهم این دارایی عبارت است از حق سرقفلی ، حق اختراع، حق بهره برداری از معادن، امتیاز تجدید طبع کتاب و سایر حقوق مشابه متعلق به یک مؤسسه.

طبقه بندی حساب ها در ترازنامه

بدهی جاری

پس از ارائه توضیحات در خصوص دارایی ها، در ادامه مبحث طبقه بندی حساب ها در ترازنامه ، توضیحاتی در خصوص بدهی ها ارائه می گردد.

بدهی های جاری عبارت از دیونیست که باید در عرض مدتی کوتاه، معمولا در طی نخستین دوره مالی پس از تاریخ تنظیم ترازنامه، و غالبا از محل دارایی جاری یک مؤسسه پرداخت شود.

انواع مهم بدهی جای عبارتست از حساب بستانکاران، اسناد پرداختنی، حقوق پرداختنی و پیش دریافت درآمد.

بستانکاران یا حساب های پرداختنی

مانده حساب بستانکاران حاکی از تعهداتی است که ناشی از خرید کالا به نسیه یا دریافت وام می باشد و در مقابل آن ها سندی تنظیم و تسلیم نشده است.

اسناد پرداختنی

اسناد پرداختنی شامل نوشته ها یا سفته هایی است که به موجب نوشته های مذکور یک مؤسسه پرداخت مبلغی را در سررسید معین در وجه مؤسسات یا اشخاص دیگر، به حواله کرد آن ها، یا در وجه حامل تعهد کرده است.

این قبیل اسناد غالبا در مقابل خرید کالا به طور نسیه و یا دریافت وام، صادر و به دیگران تسلیم می شود.

حقوق و حق العمل پرداختنی

عنوان «حقوق پرداختنی» در ترازنامه مبالغی را که کارمندان مؤسسه در هنگام تنظیم ترازنامه بابت دستمزد و مقرری جاری خود طلبکار هستند نشان می دهد.

چنانچه مؤسسه از بابت حق العمل غیر مستمر به کار کنان خود بدهی داشته باشد (مانند بدهی به فروشندگان از بابت حق العمل فروش) بدهی اخیر در حساب جداگانه ای، مانند حساب «حق العمل پرداختنی» ثبت و در ترازنامه نمایش داده می شود.

پیش دریافت ها

هر گاه در برخی موارد استثنایی مؤسسه ای وجوهی از مشتریان خود به عنوان بهای کالا یا خدمتی دریافت داشته باشد، ولی د رتاریخ تنظیم ترازنامه هنوز کالای مربوط را تحویل نداده یا خدمت ما به الازاء وجوه مذکور را انجام نداده باشد، وجوه دریافتنی مذکور را در حساب پیش دریافت درآمد ثبت می کند.

این حساب، از جمله حساب های بدهی جاریست و دز قسمت بدهی جاری ترازنامه ذکر می شود.

بدهی طویل المدت

بدهی هایی که باید در آینده نسبتا دور پرداخت شود بدهی های بلند مدت یا طویل المدت نامیده می شود.

مهم ترین نوع بدهی طویل المدت عبارت است از دیون رهنی و ارواق قرضه ای که برخی از مؤسسات به هنگام توسعه فعالیت های خود صادر و برای فروش به بازار عرضه می کنند.

سرمایه

سرمایه صاحب (یا صاحبان شرکت های غیر سهامی) هر مؤسسه در پایان دوره مالی عبارت است از جمع سرمایه وی در آغاز دوره مالی و سرمایه گذاری مجدد و سود ویژه منهای برداشت.

محاسبات مربوط به تعیین سرمایه در پایان دوره مالی یا در صورتحساب جداگانه ای به نام صورتحساب سرمایه به عمل می آید.

مانده حساب برداشت در پایان دوره مالی حاکی از مبالغی است که صاحب مؤسسه در طی دوره مالی برای مصارف شخصی خود از صندوق مؤسسه برداشت کرده است.

باید توجه داشت که برداشت از جمله اقلام هزینه به شمار نمی رود. زیرا، اقلام هزینه شامل بهای اشیاء و خدماتی است که برای تحصیل درآمد مورد نیاز می باشد و به مصرف می رسد و موجب کاهش در سود ویژه دوره مالی می شود، در صورتی که برداشت صاحب مؤسسه از محل سود ویژه به عمل می آید، و چناچه سود ویژه کمتر از مبلغ برداشت باشد یا اینکه مؤسسه زیان برده باشد موجب تقلیل سرمایه وی می شود.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا